1961-1964թթ.

   1961թ.

             Ժամանակակից հայոց լեզվի սեկտորին կից 1961 թ. սկզբին կազմակերպվում է փորձառական  հնչյունաբանության կաբինետ: 

               Վ. Հայրապետյանի՝ 1961 թ. առաջին  կիսամյակի հաշվետվությունից   (ՀԱԱ, ֆ. 1085, ց. 5, գ. 146) 

               Գուրգեն Սևակը արժանանում է ՀՍՍՀ, իսկ 1970 թ.՝ Վրաց.ՍՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչման:

   1962թ.

            Ինստիտուտն  ունի  3 սեկտոր՝ 

Մարտի 6 -Այլ աշխատանքի անցնելու կապակցությամբ դիրեկտորի պարտականություններից ազատվում  է ակադեմիկոս Ա.Ս. Ղարիբյանը,   և ինստիտուտի նոր դիրեկտոր  է  նշանակվում պրոֆեսոր Գ.Բ. Ջահուկյանը:                                                        

Հունիս-հուլիս- Գիտությունների ակադեմիայի նախագահության բյուրոյի որոշմամբ լեզվի ինստիտուտի կազմի մեջ է մտնում  ակադեմիայի լեզուների ամբիոնը՝ իր 6 անդամներով հանդերձ:

Սեպտեմբերի 1-Ինստիտուտի առջև դրված կարևորագույն պրոբլեմների մշակմանը նպաստելու,  ինստիտուտը բարձրորակ կադրերով ապահովելու  նպատակով նախագահության բյուրոյի որոշմամբ կեսական հաստիքով համատեղությամբ աշխատանքի են ընդունվում  ՀՍՍՌ ԳԱ թղթակից - անդամներ  Գ. Սևակը  և  Է. Բ.  Աղայանը:  (ՀԱԱ, ֆ. 1085, ց. 6, գ. 86)

                                                                                                                                                                                                                 

   1963թ.

          Սկիզբ է դրվում  քարտարանի համաբարբառից ընտրովի քարտարան ստեղծելու կարևորագույն գործին:

            Կոմպլեկտավորվում է ընդհանուր լեզվաբանության բաժինը, որի կազմի մեջ է մտնում նաև փորձառական հնչյունաբանության կաբինետը:

            Պրոֆ. Գուրգեն Սևակի կողմից խմբագրվում և հրատարակության է հանձնվում ավագ գիտաշխատակից Ա. Սուքիասյանի ,,Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարանը,,:

            Ավարտված և հիմնականում խմբագրված է Հ. Պետրոսյանի,Ս. Գալստյանի և Թ. Ղարագյուլյանի ,,Լեզվաբանական բառարանը,,:

            Ինստիտուտը ունի չորս բաժին. 1/ ժամանակակից հայոց լեզվի, 2/ բառարանագրության, 3/ հայոց լեզվի պատմության և 4/ ընդհանուր լեզվաբանության:

            Բառարանագրության բաժինը մշտապես օգնում է առանձին բառարանների հեղինակներին: Մասնագիտական խորհրդատվություն են ստացել կենդանաբանական, իրավաբանական, բուսաբանական, աշխարհագրական և այլ բառարանների հեղինակները: Ինստիտուտի աշխատակիցները մշտապես օգնում են հանրապետության համապատասխան մարմիններին՝ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում և միջնակարգ դպրոցներում հայոց լեզվի և ընդհանրապես լեզուների դրվածքը ստուգելու և բարելավելու գործում: Միջնակարգ դպրոցների հայոց լեզվի դասագրքի հեղինակն է ինստիտուտի աշխատակից դոցենտ Ահարոն Գրիգորյանը:

            Լեզվի ինստիտուտը Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հետ մայիսին կազմակերպում է ականավոր լեզվաբան, ակադ. Հրաչյա Աճառյանի հիշատակին նվիրված երկօրյա գիտական նստաշրջան, որտեղ կարդացվել է 9 զեկուցում:

             Բելառուսական ՍՍՌ ԳԱ լեզվաբանության ինստիտուտի ավագ գիտական աշխատակից, բ.գ.թ. Ա. Ա. Բերժբովսկին գործուղվում է լեզվի ինստիտուտ՝ իր կազմած ստուգաբանական բառարանի վերաբերյալ մասնագիտական խորհրդատվություն ստանալու համար:

            Փորձի փոխանակման և աշխատանքների կոորդինացման նպատակով լեզվի ինստիտուտ է գործուղվում Մոսկվայում կազմվող «Լեզվաբանական տերմինների բառարանի» խմբագիրներից մեկը՝ Տ. Ա. Գանիևան: Նա ծանոթանում է ինստիտուտի «Լեզվաբանական տերմինների բառարանի» սկզբունքներին, հեղինակների աշխատանքի մեթոդին և համապատասխան խորհրդատվություն ստանում:

             Դասախոսությունների շարքով ինստիտուտում հանդես է գալիս ՍՍՌՄ ԳԱ լեզվաբանության ինստիտուտի կառուցվածքային լեզվաբանության ամբիոնի վարիչ, դոկտոր, պրոֆեսոր Ս. Շահումյանը:

            Աշնանը լեզվի ինստիտուտում դասախոսություններ են կարդում նշանավոր հայագետ, Փարիզի Արևելյան կենդանի լեզուների վարժարանի հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչ պրոֆ. Ֆրեդերիկ Ֆեյդին՝ ,,Հայագիտության արդի վիճակը Արևմուտքում,, թեմայով և ԱՄՆ Տեխասի համալսարանի պրոֆեսոր Վ. Վինտերը՝ «Հայոց լեզվի համեմատական հնչյունաբանության և ձևաբանության մի քանի հարցեր» , «Ընդհանուր լեզվաբանության և հայագիտության վիճակը ԱՄՆ-ում» թեմաներով: Պրոֆ. Ֆրեդերիկ Ֆեյդին և պրոֆ. Վ. Վինտերը ծանոթանում են լեզվի ինստիտուտի աշխատանքներին:

             Լեզվի ինստիտուտի աշխատակիցները ակտիվորեն մասնակցում են ՍՍՌՄ տարբեր գիտական կենտրոններում կազմակերպված լեզվաբանական զանազան սեսիաների, խորհրդակցությունների և սիմպոզիումների: ,,Ազգային լեզուների զարգացման օրինաչափությունները՝ կապված սոցիալիստական ազգերի զարգացման հետ,, կոմպլեքսային պրոբլեմի գիտական խորհրդի՝ Մոսկվայում և Կիևում կայացած նիստերում ելույթներ են ունեցել պրոֆեսորներ Գ. Ջահուկյանը և Գուրգեն Սևակը: Ինստիտուտին կցված օտար լեզուների ամբիոնի դասախոսները մասնակցել են ԳԱ համապատասխան ամբիոնների աշխատանքների կոորդինացման նպատակով հրավիրված սեսիային, որտեղ նրանք ելույթներ են ունեցել:

            Լեզվի ինստիտուտի 1963թ. գիտահետազոտական աշխատանքների տարեկան հաշվետվությունից.  ( ՀԱԱ, ֆ. 1085, ց. 6, գ. 87 )

                                                                                                                

   Հունվար -  Կազմակերպվում է գիտական բանավեճ ,,Սինխրոնիկ և դիախրոնիկ մեթոդների փոխհարաբերությունը հայոց լեզվի նկարագրական  ուսումնասիրության մեջ,, թեմայով. հիմնական զեկուցումով հանդես է գալիս պրոֆ. Է. Բ. Աղայանը:

Մարտ-   Անցկացվում է երկօրյա հաշվետու գիտական նստաշրջան, որտեղ ինստիտուտի 9 աշխատակիցներ  հանդես են գալիս իրենց գիտահետազոտական թեմաների վերաբերյալ  զեկուցումներով:

            Ինստիտուտը հատուկ ուշադրություն է դարձնում աշխատակիցների գիտական որակավորման բարձրացմանը՝ կազմակերպելով զեկուցումներ և սեմինարներ: Բացի ինստիտուտի աշխատակիցներից, զեկուցումներ են կարդում և այլ մասնագետներ, այսպես՝ ՍՍՌՄ  մանկավարժական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ Ա. Ռ. Լուրիան կարդում է զեկուցում ,,Իմաստային կապերի օբյեկտիվ ուսումնասիրությունը,, թեմայով:

            Գ. Բ. Ջահուկյանը մասնակցում է ,,Ազգային լեզուների զարգացման օրինաչափությունները՝ կապված սոցիալիստական ազգերի զարգացման հետ,,, կոմպլեքսային  պրոբլեմների գիտական խորհրդի նիստին, ինչպես նաև հնդեվրոպական լեզուների համեմատական քերականության հարցերին նվիրված գիտական նստաշրջանին:

            1964թ.  ինստիտուտն ունի 12 ասպիրանտ (որոնցից 2-ը՝ արտադրությունից չկտրված):

 

               Լեզվի ինստիտուտում հյուրընկալվել է Չեխոսլովակիայի Դեմոկրատական  Հանրապետության  ԳԱ արևելագիտության ինստիտուտի գիտաշխատակից Լ. Սոտալովան, որը  դիրեկցիային  է  ներկայացրել Ա. Իսահակյանի  ,,Աբու Լալա-Մահարի,, պոեմի բառապաշարի հաճախականության բառարանը:

              Մոտ մեկ շաբաթով ինստիտուտի հյուրն է հունգարացի լեզվաբան, Բուդապեշտի լեզվաբանական ինստիտուտի գիտաշխատակից Շանդոր Կարոյը, որը նախապես ծանոթացել  է նաև Մոսկվայի, Կիևի, Լենինգրադի, Տալլինի լեզվաբանական կենտրոնների աշխատանքներին:

              Հայագիտության տարբեր հարցերով հաճախակի լեզվի ինստիտուտի օգնությանն են դիմել գիտնականներ արտասահմանյան տարբեր երկրներից:

              Արտասահմանյան գիտնականների հետ որոշ անհատական կապեր են պահպանում Գ. Ջահուկյանը, Գ. Սևակը  և  Է. Աղայանը:

                                                                                                                 (ՀԱԱ, ֆ. 1085, ց. 6, գ. 88)

            Ե. Տեր-Մինասյանը արժանանում է ՀՍՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչման:

            ՀՍՍՌ ԳԱ նախագահության ս. թ. մարտի ? որոշմամբ՝  «Հայոց լեզվի հանգաբառարան» թեման հաշվողական կենտրոնից տեղափոխվում է լեզվի ինստիտուտ:

                                                                                                Ս.Բաղդասարյանի հաշվետվությունից.

                                                                                                            (ՀԱԱ, ֆ. 1085, ց. 6, գ.177, թ. 34)