- Համեմատի՛ր, որոշիր Ա և Ե հոլովումների տարբերությունը ըստ բնույթի՝ նկատի ունենալով հոլովիչի դիրքը.
Ա հոլովում Ե հոլովում
ուղղ. Սահակ դուստր դստերք
սեռ. Սահակայ դստեր դստերց
տր. Սահակայ դստեր դստերց
հայց. /զ/Սահակ /զ/դուստր /զ/դստերս
բաց. ի Սահակայ ի դստերէ ի դստերց
գործ. Սահակաւ դստերբ դստերբք
2. Նկարագրի՛ր և մտապահի՛ր յուրաքանչյուր հոլովի կազմությունը Ե հոլովման բառերի դեպքում՝ դիտարկելով տարր բառի հոլովական հարացույցը.
ուղղ. տարր տարերք
սեռ. տարեր տարերց
տր. տարեր տարերց
հայց. /զ/տարր /զ/տարերս
բաց. ի տարերէ ի տարերց
գործ. տարերբ տարերբք
3. Ուշադրություն դարձրու, որ Ե հոլովման բառերը հոգնակի թվի թեք հոլովներում մի շարք դեպքերում սովորական ձևերին զուգահեռ ունենում են նաև Ա հոլովիչով ձևեր, ընդ որում՝ Ա հոլովիչը դրվում է եզակի թվի՝ Ե հոլովիչով ձևի վրա.
ուղղ. կայսր կայսերք
սեռ. կայսեր կայսերց / կայսերաց
տր. կայսեր կայսերց / կայսերաց
հայց. /զ/կայսր /զ/կայսերս
բաց. ի կայսերէ ի կայսերց / ի կայսերաց
գործ. կայսերբ կայսերբք / կայսերօք
4.Դիտարկելով հետևյալ բառախմբերը՝ որոշի՛ր, թե ինչպիսի բառեր են ենթարկվում Ե ներդրական հոլովման.
ա/ ազդր, անգղ, աստղ, արկղ, դուստր, եզր, լիտր, կայսր, կոճղ, ոսկր, ուստր, վագր, վաղր, տագր, տարր և այլն.
ուղղ. աստղ աստեղք
սեռ. աստեղ աստեղց / աստեղաց
տր. աստեղ աստեղց / աստեղաց
հայց. /զ/աստղ /զ/աստեղս
բաց. յաստեղէ յաստեղց / յաստեղաց
գործ. աստեղբ աստեղբք / աստեղօք
բ/ աղբիւր, ալիւր, եղջիւր, աղտիւր /կամ՝ եղտիւր/.
ուղղ. աղբիւր աղբերք
սեռ. աղբեր աղբերց / աղբերաց
տր. աղբեր աղբերց / աղբերաց
հայց. /զ/աղբիւր /զաղբերս/
բաց. յաղբերէ յաղբերց / յաղբերաց
գործ. աղբերբ աղբերբք / աղբերօք
Վարժություն 45. Հոլովիր հետևյալ բառերը. ալիւր, ազդր, եղջիւր, անգղ, արկղ, եզր, լիտր, կոճղ, ոսկր, ուստր, վագր, վաղր, տագր, աղտիւր:
5. Հիշի՛ր ի նախդրի՝ քեզ արդեն ծանոթ կիրառությունները.
ուղղություն ժամանակ նպատակ
երթամ ի քաղաք ի ծագել ի տեսանել
հասանէ ի Հայս ի զբօսնուլ ի թափել
արկանէին ի ծով ի սերմանել յիջանել
6. Համեմատի՛ր, որոշիր ի նախդրի դերը գրաբարյան բացառական հոլովի ձևավորման գործում.
Հայկից ի Հայկայ
Ծոփքից ի Ծոփաց
գագաթից ի գագաթանէ
քաղաքներից ի քաղաքաց
արկղից յարկեղէ
6. Համեմատի՛ր, որոշի՛ր, թե ի՞նչ իմաստներ է արտահայտում ի նախդիրը եզակի տրական և հոգնակի հայցական հոլովների հետ.
ա/ ի + եզ. տրական ի + հոգն. հայցական
տան մեջ ի տան տներում ի տունս
քաղաքում ի քաղաքի քաղաքներում ի քաղաքս
արկղում յարկեղ արկղերում յարկեղս
աղբյուրի մեջ յաղբեր աղբյուրներում յաղբերս
բ/ ի + եզ. տրական ի + հոգն. հայցական
լեռան վրա ի լերին լեռների վրա ի լերինս
թզենու վրա ի թզենւոջ թզենիների վրա ի թզենիս
ճանապարհի վրա ի ճանապարհին ճանապարհների վրա ի ճանապարհս
7. Հիշի՛ր, որ ի նախդիրը տրական հոլովի հետ գործածվում է միայն եզակի թվում, որոշիր, թե ինչ իմաստ է արտահայտում ի նախդիրը տրականի հետ հետևյալ դեպքերում.
կենդանության ժամանակ ի կենդանութեանն
այն ժամանակ յայնմ ժամանակի
մեռնելիս ի մահուան
8. Համեմատի՛ր, որոշիր, թե ինչ իմաստ է արտահայտում ի նախդիրը հայցական հոլովի հետ հետևյալ դեպքերում.
պարսկերեն լեզվով ի պարսկերէն լեզու
երդվում է արեգակով երդնու յարեգակն
նախարարների ձեռքով ի ձեռն նախարարացն
Վարժություն 46. Թարգմանիր աշխարհաբար.
Առէք ջուր ուրախութեամբ յաղբերացն: Եղեն նորա ուստերք եւ դստերք: Իմաստութիւն բանայ զբերանս համերց: Զդուստր քո մի՛ տացես ուստեր նորա: Երկու որդիք են յորովայնի անդ: Այլ յայնմ ժամանակի դեռ տակաւին ևս կայր կենդանի Արշակ արքայ Հայոց: Համեստութիւն ոչ գոյ ի նոսա: Առաքեա՛ դու դեսպանս յերկիրն Հայոց: Շինէ և գիւղ մի, և անուանէ յիւր անուն Հայկաշէն: Եւ ի սաստկանալ պատերազմին՝ փախստական լինի Շամիրամ յերեսաց Զրադաշտի ի Հայս: Քարինք և մեր շատ կան ի թափել զատամունս նորա: Ունէին զզէնս պատրաստ, ի ծագելոյ առաւօտուն մինչև յելանել աստեղն: Զիա՞րդ թուի քեզ. պա՞րտ է հարկս տալ կայսեր, եթէ ոչ: Համերքն խօսէին, կոյրք տեսանէին, բորոտք սրբէին: Միթէ քաղիցե՞ն ի փշոց խաղող կամ ի տատասկէ թուզ: Անմիտք ծիծաղին ի ժամու և ի տարաժամու: Երիտասարդքն պահեն զխրատսն ի միտս եւ ի սիրտս: Ունիմ զձեզ հանապազ ի սրտի: Նոքա ի միջօրէի իբրեւ ի գիշերի խարխափեն: Պարտ է փախչել ի մեղաց իբրեւ յերեսաց օձի: Ուրախութիւն է ի քաղաքիս. ժողովուրդն զբօսնու ի հրապարակս եւ ի փողոցս: Մի՛ առնուցուս կին Իսահակայ ի դստերաց Քանանացւոց: Իսկ մի ոմն ի զինուորացն մտեալ եհար վաղերբ զգլուխ Երուանդայ: Գրեցաք զամենայն բանս զայսոսիկ ի մատենի: Ո՞ ոք արածիցէ խաշն եւ ի կաթանէ խաշինն ոչ ուտիցէ: Մուշեղ սպարապետն Հայոց եհար զզօրսն Պարսից ի հարուածս անհնարինս: Այլազգիք ի սուր և ի հուր ապականեցին զամենայն երկիրն:
9. Գրավոր շարադրիր դասի ամբողջական բովանդակությունը՝ ներկայացված նյութից օրինակներ բերելով և պատասխանելով հետևյալ հարցերին.
- Ի՞նչ բնույթ ունի գրաբարյան Ե հոլովումը:
- Ե հոլովման դեպքում ինչպե՞ս են ձևավորվում եզակի տրական, բացառական, գործիական և հոգնակի ուղղական հոլովները:
- Ե հոլովման դեպքում հոգնակի թվում ի՞նչ յուրահատկություն է դրսևորվում:
- Բառերի ի՞նչ խմբեր են ենթարկվում Ե հոլովման:
- Ե հոլովման արձագանքներ կա՞ն արդի հայերենում:
- Ի նախդրի ո՞ր կիրառություններն էին քեզ արդեն ծանոթ:
- Ի՞նչ իմաստներ է արտահայտում ի նախդիրը եզակի տրական և հոգնակի հայցական հոլովների հետ:
- Ի նախդիրը ուրիշ ի՞նչ իմաստներ է արտահայտում տրական և հայցական հոլովների հետ:
