1.Համեմատիր, որոշիր անցյալի հիմքում արմատական հիմք ունեցող բայերի /Ե խոնարհման ածանցավոր բայեր, Ու խոնարհման պարզ բայեր/ ներգործաձև բուն հրամայականի կազմության յուրահատկությունները գրաբարում.
աշխարհաբար գրաբար
/ելնել/ /ելանել, անց. հիմք՝ ել-/
ե՛լ ելե՛ք ե՛լ ելէ՛ք
/տեսնել/ /տեսանել, անց. հիմք՝ տես-/
տե՛ս տեսե՛ք տե՛ս տեսէ՛ք
/անցնել/ /անցանել, անց. հիմք՝ անց-/
անցի՛ր անցե՛ք ա՛նց անցէ՛ք
/թողնել/ /թողուլ, անց. հիմք՝ թող-/
թո՛ղ թողե՛ք թո՛ղ թողէ՛ք
/հեղել/ /հեղուլ, անց. հիմք՝ հեղ-/
հեղի՛ր հեղե՛ք հե՛ղ հեղէ՛ք
2.Համեմատիր, որոշիր Ե խոնարհման պարզ բայերի ներգործաձև բուն հրամայականի կազմության յուրահատկությունները գրաբարում.
աշխարհաբար գրաբար
/գրել/ /գրել, անց. հիմք՝ գրեաց-/
գրի՛ր գրեցե՛ք /գրե՛ք/ գրեա՛ գրեցէ՛ք
/վազել/ /վազել, անց. հիմք՝ վազեաց-/
վազի՛ր վազեցե՛ք /վազե՛ք/ վազեա՛ վազեցէ՛ք
3.Համեմատիր, որոշիր Ա խոնարհման պարզ բայերի ներգործաձև բուն հրամայականի կազմության յուրահատկությունները գրաբարում.
աշխարհաբար գրաբար
/գնալ/ /գնալ, անց. հիմք՝ գնաց-/
գնա՛ գնացե՛ք գնա՛ գնացէ՛ք
/զգալ/ /զգալ, անց. հիմք՝ զգաց-/
զգա՛ զգացե՛ք զգա՛ զգացէ՛ք
Ծանոթություն: ա/ Անցյալի հիմքի ց բաղադրիչը ներգործաձև բուն հրամայականի եզակի թվում պահպանվում է, եթե արմատական է կամ մտնում է արմատի տարբերակի մեջ, ինչպես՝ բանալ – բա՛ց, թանալ – թա՛ց, լնուլ – լի՛ց, խնուլ – խի՛ց, լալ – լա՛ց, կալ /= մնալ, կանգնել/ - կա՛ց, կեալ /=ապրել/ - կեա՛ց. բ/ բառնալ բայի եզակի հրամայականն է՝ բա՛րձ, դառնալ բայինը՝ դա՛րձ կամ դարձի՛ր:
4.Համեմատիր, որոշիր անցյալի հիմքում արմատական հիմք ունեցող բայերի /Ե և Ի խոնարհումների ան ածանց ունեցող բայեր, Ու խոնարհման ածանցավոր բայեր, Ու խոնարհման ներգործական սեռի պարզ բայեր/ կրավորաձև բուն հրամայականի կազմության յուրահատկությունները գրաբարում.
աշխարհաբար գրաբար
/տեսնվել/ /տեսանել, անց. հիմք՝ տես-/
տեսնվի՛ր տեսնվե՛ք տեսի՛ր տեսա՛յք//տեսարո՛ւք
/սկսել/ /սկսանել, անց. հիմք՝ սկիս-/
սկսի՛ր սկսե՛ք սկսի՛ր սկսա՛յք//սկսարո՛ւք
/զբոսնել/ /զբօսնուլ, անց. հիմք՝ զբօս-/
զբոսնի՛ր զբոսնե՛ք զբօսի՛ր զբօսայք//զբօսարուք
/հեղվել/ /հեղուլ, անց. հիմք՝ հեղ-/
հեղվի՛ր հեղվե՛ք հեղի՛ր հեղա՛յք//հեղարո՛ւք
5. Համեմատիր, որոշիր Ե և Ի խոնարհումների պարզ բայերի կրավորաձև բուն հրամայականի կազմության յուրահատկությունները գրաբարում.
աշխարհաբար գրաբար
/գրվել/ /գրել, անց. հիմք՝ գրեաց-/
գրվի՛ր գրվե՛ք գրեա՛ց գրեցա՛յք//գրեցարո՛ւք
/բազմել/ /բազմել, անց. հիմք՝ բազմեաց-/
բազմի՛ր բազմե՛ք բազմեա՛ց բազմեցա՛յք//բազմեցարո՛ւք
Ծանոթություն: ա/ Ի խոնարհման նստել բայի հրամայականի ձևերն են՝ նի՛ստ – նստա՛յք//նստարո՛ւք. բ/ Ի խոնարհման պարզ բայերը մի շարք դեպքերում կարող են ունենալ եզակի հրամայականի զուգահեռ ձևեր, ինչպես՝ համարեա՛ց կամ համարեա՛, ողորմեա՛ց կամ ողորմեա՛, խօսեա՛ց կամ խօսեա՛, նայեա՛ց կամ նայեա՛:
6. Համեմատիր, որոշիր Ա խոնարհման բայերի կրավորաձև բուն հրամայականի կազմության յուրահատկությունները գրաբարում.
աշխարհաբար գրաբար
/աղացվել/ /աղալ, անց. հիմք՝ աղաց-/
աղացվի՛ր աղացվե՛ք աղացի՛ր աղացա՛յք//աղացարո՛ւք
/հեռանալ/ /հեռանալ, անց. հիմք՝ հեռաց-/
հեռացի՛ր հեռացե՛ք հեռացի՛ր հեռացա՛յք//հեռացարո՛ւք
Ծանոթություն: Մոռանալ, իմանալ, ընթանալ բայերը բուն հրամայականի եզակի մոռացի՛ր, իմացի՛ր, ընթացի՛ր կանոնավոր ձևերին զուգահեռ ունենում են նաև իմա՛//իմա՛ց, մոռա՛, ընթա՛//ընթա՛ց ձևերը:
7. Համեմատիր, որոշիր Ի թույլ բաղադրիչ ունեցող բայերի բուն հրամայականի /միայն կրավորաձև/ կազմության յուրահատկությունները գրաբարում.
աշխարհաբար գրաբար
/փախչել/ /փախչել, անց. հիմք՝ փախի-/
փախի՛ր փախե՛ք փախի՛ր փախեա՛յք//փախերո՛ւք
/երկնչել/ /երկնչել, անց. հիմք՝ երկի-/
երկնչի՛ր երկնչե՛ք երկի՛ր երկեա՛յք//երկերո՛ւք
/զարթնել/ /զարթնուլ, անց. հիմք՝ զարթի-/
զարթնի՛ր զարթնե՛ք զարթի՛ր զարթեա՛յք//զարթերո՛ւք
Վարժություն 38. Հետևյալ բայերը խոնարհիր բուն հրամայական ժամանակաձևով.
ուսանել /ի/, գտանել, արգելուլ, ելանել, զբօսնուլ, իջանել, բուսանել /ի/, հասանել, թողուլ, ջեռնուլ, տեսանել, կիզուլ, անսալ, գոհանալ, մերձենալ, իմանալ, խնդալ, մնալ, բրել, գրաւել, կաքաւել, վազել, բազմել /ի/, ծիծաղել /ի/, թռչել, մածնուլ, կորնչել, երկնչել, խափնուլ, հանգչել, ցասնուլ, մարտնչել, հարթնուլ:
Վարժություն 39. Թարգմանիր աշխարհաբար.
Գրեցէ՛ք եւ առաքեցէ՛ք առ իս: Խրատեցէ՛ք զորդիս ձեր. սաստեցէ՛ք եւ մխիթարեցէ՛ք: Պահեա՛ զբանս իմ եւ զպատուիրանս իմ: Խնդրեա՛ զիմաստութիւն եւ մի՛ մերժեր զգիտութիւն: Հարցէ՛ք զծերս եւ զիմաստունս, մի՛ հարցանէք զանմիտս: Հա՛րց զվարդապետն. մի՛ հարցաներ զմեզ: Ապրեցո՛ զանձն քո եւ է՛ջ ի խաչէդ: Օգնեա՛ մեզ եւ զորացո՛ զմեզ: Հայեա՛ց ի մրջիւնս եւ ուսի՛ր ի նոցանէ զջանասիրութիւն: Զբարիս խորհեցարո՛ւք եւ խօսեցարո՛ւք հանապազ: Մի՛ յաղթիր ի չարէն, այլ յաղթեա՛ բարեաւն չարին: Հաւատացէ՛ք յԱստուած եւ յիս հաւատացէ՛ք: Ե՛լ եւ գնա՛ աստի: Մոռա՛ զժողովուրդ քո եւ զտուն հօր քո: Իմա՛ զինչ ասէ հայր քո: Իմացարո՛ւք անզգամք, մինչեւ յե՞րբ ոչ առնուք ի միտ: Որդեակ, իմում իմաստութեան անսա՛: Ցնծա՛ եւ ուրախ լեր: Մատուցէ՛ք պատարագս արդարութեան եւ յուսացարո՛ւք ի Տէր: Յիսուս, որդի Դաւթի, ողորմեա՛ց մեզ: Բա՛րձ ի մէնջ եւ հա՛ն զդա ի խաչ: Բարձէ՛ք զչարն ի միջոյ ձերմէ: Մերձեցարո՛ւք առ աստուած, սրբեցէ՛ք զձեռս մեղաւորք: Ածէ՛ք, զենէ՛ք զեզն պարարակ: Ընթերցի՛ր զպատգամս զայսոսիկ յականջս ժողովրդեանդ: Խի՛ց զականջս քո: Ընտրեա՛ դու քեզ արս զօրաւորս: Է՛ջ ի տուն քո եւ լուա՛ զոտս քո: Ձգեա՛ զսուր քո եւ խոցեա՛ զիս դովաւ: Մո՛ւտ ի շտեմարանս քո, փակեա՛ զդուրս քո, թաքի՛ր առ ժամանակ մի: Խորհեա՛ց ընդ միտս քո թէ զինչ գործեսցես: Բա՛ց զսրունս քո, ա՛նց ընդ գետս:
- Գրավոր շարադրիր դասի ամբողջական բովանդակությունը՝ ներկայացված նյութից օրինակներ բերելով և պատասխանելով հետևյալ հարցերին.
- Ինչպե՞ս է ձևավորվում անցյալի արմատական հիմք ունեցող բայերի ներգործաձև բուն հրամայականը:
- Ինչպե՞ս է ձևավորվում Ե խոնարհման պարզ բայերի ներգործաձև բուն հրամայականը:
- Ինչպե՞ս է ձևավորվում Ա խոնարհման պարզ բայերի ներգործաձև բուն հրամայականը:
- Ինչպե՞ս է ձևավորվում անցյալի արմատական հիմք ունեցող բայերի կրավորաձև բուն հրամայականը:
- Ինչպե՞ս է ձևավորվում Ե և Ի խոնարհումների պարզ բայերի կրավորաձև բուն հրամայականը:
- Ինչպե՞ս է ձևավորվում Ա խոնարհման բայերի կրավորաձև բուն հրամայականը:
- Ինչպե՞ս է ձևավորվում Ի թույլ բաղադրիչ ունեցող բայերի բուն հրամայականը:
- Բուն հրամայականի ձևավորման ընդհանուր օրինաչափություններից ի՞նչ շեղումներ կան:
