1. Համեմատի՛ր, որոշիր Ե և Ի հոլովումների տարբերությունը ըստ բնույթի՝ նկատի ունենալով հոլովիչի դիրքը.
Ե հոլովում Ի հոլովում
ուղղ. դուստր դստերք բան բանք
սեռ. դստեր դստերց բանի բանից
տր. դստեր դստերց բանի բանից
հայց. /զ/դուստր /զ/դստերս /զ/բան /զ/բանս
բաց. ի դստերէ ի դստերց ի բանէ ի բանից
գործ. դստերբ դստերբք բանիւ բանիւք
2. Նկարագրի՛ր և մտապահի՛ր յուրաքանչյուր հոլովի կազմությունը Ի հոլովման բառերի դեպքում՝ դիտարկելով հաց բառի հոլովական հարացույցը.
ուղղ. հաց հացք
սեռ. հացի հացից
տր. հացի հացից
հայց. /զ/հաց /զ/հացս
բաց. ի հացէ ի հացից
գործ. հացիւ հացիւք
3.Դիտարկելով հետևյալ բառախմբերը՝ որոշի՛ր, թե ինչպիսի բառեր են ենթարկվում Ի վերջադրական հոլովման.
ա/ այծ, այտ, երկայն, ծայր, կայծ, ձայն, ճառագայթ, ոստայն, որովայն, փայլ, փայտ, քայլ.
արոյր, գոյժ, մոյթ, նժոյգ, տարակոյս, կոյտ, պտոյտ, հանգոյց, երևոյթ, ծածկոյթ, սովորոյթ.
արօտ, զգօն, ծանօթ, ծնօտ, կարօտ, հօտ, յօդ, տօն, քօշ, օթ, օձ.
ահ, ահեղ, բախտ, բանտ, բառ, բարդ, բարձ, դար, երթ, իժ, խիղճ, հանդէս, հարց, ճառ, պատուհաս, սիրտ, վախ, օգուտ, բրուտ և այլն.
ուղղ. ճառ ճառք նժոյգ նժոյգք օձ օձք սիրտ սիրտք
սեռ. ճառի ճառից նժուգի նժուգից օձի օձից սրտի սրտից
տր. ճառի ճառից նժուգի նժուգից օձի օձից սրտի սրտից
հայց. /զ/ճառ /զ/ճառս /զ/նժոյգ /զ/նժոյգս /զ/օձ /զ/օձս /զ/սիրտ /զ/սիրտս
բաց. ի ճառէ ի ճառից ի նժուգէ ի նժուգից յօձէ յօձից ի սրտէ ի սրտից
գործ. ճառիւ ճառիւք նժուգիւ նժուգիւք օձիւ օձիւք սրտիւ սրտիւք
Ուշադրություն դարձրու հոլովման ժամանակ տեղի ունեցող հնչյունափոխություններին:
բ/ արքայ, երեխայ, ընծայ, ծառայ, ճայ, շղթայ, պողոտայ, հսկայ, վկայ, փեսայ, պաշտօնեայ, փախստեայ, հրեայ.
գոյ, երեկոյ, կոփածոյ, կռածոյ, ձուլածոյ,
ատեան, մատեան, յոբելեան, պատեան, վայրկեան. /բացառ. ցորեան - ցորենոյ/
ափսէ, բազէ, հիւլէ, րոպէ, մարգարէ
գովեստ, համեստ, պահեստ, զգաստ, իմաստ, նպաստ, լաստ, առագաստ. /բացառ. զգեստ – զգեստու, գրաստ - գրաստու/
ուղղ. արքայ արքայք գոյ գոյք ատեան ատեանք հրեայ հրեայք
սեռ. արքայի արքայից գոյի գոյից ատենի ատենից հրէի հրէից
տր. արքայի արքայից գոյի գոյից ատենի ատենից հրէի հրէից
հայց. /զ/արքայ /զ/արքայս /զ/գոյ /զ/գոյս /զ/ատեան /զ/ատեանս /զ/հրեայ /զ/հրեայս
բաց. յարքայէ յարքայից ի գոյէ ի գոյից յատենէ յատենից ի հրէէ ի հրէից
գործ. արքայիւ արքայիւք գոյիւ գոյիւք ատենիւ ատենիւք հրէիւ հրէիւք
Ուշադրություն դարձրու հոլովման ժամանակ տեղի ունեցող հնչյունափոխություններին:
գ/ Մովսէս /Մովսեսի կամ Մովսիսի/, Ներսէս /Ներսեսի կամ Ներսիսի/, Մատթէոս /Մատթէի/, Պետրոս, Սարգիս, Վաչէ, Գրիգոր
ուղղ. Մովսէս Ներսէս Սարգիս
սեռ. Մովսեսի Ներսիսի Սարգսի
տր. Մովսեսի Ներսիսի Սարգսի
հայց. /զ/ Մովսէս /զ/Ներսէս /զ/Սարգիս
բաց. ի Մովսեսէ ի Ներսիսէ ի Սարգսէ
գործ. Մովսեսիւ Ներսիսիւ Սարգսիւ
դ/ անէծք, առանցք, ասք, արևելք, արևմուտք, խօսք, հմայք, ցնորք, Աղուանք, Կասպք, Պարսք
ուղղ. անէծք արևմուտք Պարսք
սեռ. անիծից արևմտից Պարսից
տր. անիծից արևմտից Պարսից
հայց. /զ/անէծս /զ/արևմուտս /զ/Պարսս
բաց. յանիծից յարևմտից ի Պարսից
գործ. անիծիւք արևմտիւք Պարսիւք
Ուշադրություն դարձրու հոլովման ժամանակ տեղի ունեցող հնչյունափոխություններին:
Վարժություն 47. Հոլովիր հետևյալ բառերը. որովայն, փայլ, կոյտ, ծանօթ, ծնօտ, , բանտ, բառ, հսկայ, հմայք, ցնորք, Աղուանք, Կասպք, վկայ, կոփածոյ, կռածոյ, մատեան, յոբելեան, նպաստ, լաստ, առագաստ, պատեան, վայրկեան, ձուլածոյ, փեսայ, պաշտօնեայ, բարդ, բարձ, դար, կարօտ, հօտ, պտոյտ, հանգոյց, Վաչէ, Գրիգոր, երևոյթ, փայտ, քայլ:
Վարժություն 48. Թարգմանի՛ր, որոշիր հոլովված բառերի հոլովը, թիվը, հոլովումը.
Կոյր զրկի ի ճառագայթից արեգական: Սկսանին փոքրկանալ ստուերք տարերց երկրի: Տապալեաց զլերինս ի հիմանէ: Զխաղաղութիւն խնդրէր արքայն Ալանաց: Առաքէ ի հայս հանդերձ մեծաւն Վրթանաւ: Քանզի մարդոյ մարմին ի չորից տարերց խառնեալ է: Մի՛ կասկածեր ի կայսերէ: Ահաւասիկ բանք արդարութեամբ կատարեցան: Ոչ թէ յարևելից յարևմուտս գնան՝ այլ յարևմտից յարևելս: Հրամայէ դնել զնա ի վերնատանն ապարանից: Գթացեալ տէր ծառային այնորիկ՝ արձակեաց զնա: Զենցես զխոյն և առեալ զարիւն նորա հեղցես շուրջ զսեղանովն: Գտջիք զնոսա առ եզեր գետոյն:
Վարժություն 49. Թարգմանի՛ր գրաբար.
Սիրում ենք մեր բարեկամներին: Աչքեր ունես, բայց չես տեսնում, ականջներ ունես, բայց չես լսում, լեզու ունես, բայց չես խոսում: Թողնում էին ավարը և փախչում: Վարում էինք դաշտերը և տնկում այգիներ: Երբ գայլերը տեսնեն հովիվներին, կթողնեն ոչխարները և կփախչեն: Գարունը կգա և այգիները կծաղկեն: Մի՛ մոռանա իմ պատվերները: Մի՛ ուտիր և մի՛ ըմպիր հարբեցողների հետ: Քաջությամբ մարտնչեցին և հաղթեցին: Սիրեցիր արդարությունը և ատեցիր անօրենությունը: Ձեզ կփնտրենք և կգտնենք: Ճանապարհին կմոլորվի և կկորչի: Պատվի՛ր քո հորն ու մորը: Զորք ժողովի՛ր, գունդ կազմի՛ր, շարժվի՛ր գնա՛ Քուշանների երկիրը: Մոռացի՛ր իմ ասածները:
Վարժություն 50. Թարգմանիր աշխարհաբար.
Նմանեցաւ արքայութիւնն երկնից առն, որ սերմանիցէ սերմն բարի յագարակի իւրում: Եւ ի քուն լինել մարդկան եկն թշնամի նորա և ցանեաց ի վերայ որոմն ի մէջ ցորենոյն և գնաց: Եւ իբրև բուսաւ խոտն և արար պտուղ, ապա երևեցաւ և որոմնն: Մատուցեալ ծառայք տանուտեառնն ասեն ցնա. <Տէր, ո՞չ սերմն բարի սերմանեցեր յագարակին քում, արդ ուստի՞ ունիցի զորոմնն>: Եւ նա ասէ ցնոսա. <Այր թշնամի արար զայն>: Ասեն ցնա ծառայքն. <Կամի՞ս զի երթիցուք, քաղեսցուք զայն ի բաց>: Եւ նա ասէ ցնոսա. <Մի՛. Գուցէ մինչ քաղիցէք զորոմնն և զցորեանն ընդ նմին ի բաց խլիցէք: Թոյլ տուք երկոցունց աճել ի միասին մինչև ի հունձս, և ի ժամանակի հնձոց ասացից ցհնձողսն. քաղեցէք նախ զորոմնդ, և կապեցէք զայդ ի խրձունս առ ի յայրել, և զցորեանն ժողովեցէք ի շտեմարանս իմ>:
Առաջադրանք. Գրավոր շարադրիր դասի ամբողջական բովանդակությունը՝ ներկայացված նյութից օրինակներ բերելով և պատասխանելով հետևյալ հարցերին.
- Ի՞նչ բնույթ ունի գրաբարյան Ի հոլովումը:
- Ի հոլովման դեպքում ինչպե՞ս են ձևավորվում եզակի տրական, բացառական, գործիական և հոգնակի ուղղական հոլովները:
- Ի հոլովման դեպքում հնչյունափոխական ի՞նչ երևույթներ են դրսևորվում:
- Բառերի ի՞նչ խմբեր են ենթարկվում Ի հոլովման:
