ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՀ ԳԱԱ  Հ.Ա­ճառյանի ան­վան լեզ­վի ինստիտուտի 2013 թվականի գիտական ևգիտակազմակերպչական գործունեության  արդյունքների մասին

 1. Կարևորագույն արդյունքները

Որոշվել են արդի փուլում հայերենի զարգացման մի շարք հիմնական միտումներ, գործառության հիմնական առանձնահատկություններ, կատարվել է բառապաշարի առանձին շերտերի, տերմինային համակարգի զարգացման, տարբեր գիտակարգերի տերմինահամակարգերի կառուցվածքաիմաստային վերլուծություն, արևելահայ խոսակցական տարբերակի, ժողովրդախոսակցական լեզվի՝ մեր օրերին բնորոշ որոշ յուրահատկությունների վերհանում և ուսումնասիրում, խոսակցական հայերենի և գրական լեզվի փոխազդեցությունների դիտարկում, կազմվել են ժամանակակից հայերենի ուղղագրության, բառագործածության և տերմինային համակարգի կանոնավորմանը նպաստող բառարաններ, գրական լեզվում սխալ և անհարկի ձևերի ու միավորների գործառությունը բացառելուն միտված ուղեցույցներ: Կատարվել է ժամանակակից հայերենի բառաբարդման և ածանցական կաղապարների ձևային նկարագրություն, ներկայացվել են համադրական և ածանցական կաղապարները, տրվել դրանց ձևային նկարագրությունը՝ հիմքերի քերականական ու հնչյունական ձևավորմամբեն արդի փուլում հայերենի զարգացման մի շարք հիմնական միտումներ, գործառության հիմնական առանձնահատկություններ, կատարվել է բառապաշարի առանձին շերտերի, տերմինային համակարգի զարգացման, տարբեր գիտակարգերի տերմինահամակարգերի կառուցվածքաիմաստային վերլուծություն, արևելահայ խոսակցական տարբերակի, ժողովրդախոսակցական լեզվի՝ մեր օրերին բնորոշ որոշ յուրահատկությունների վերհանում և ուսումնասիրում, խոսակցական հայերենի և գրական լեզվի փոխազդեցությունների դիտարկում, կազմվել են ժամանակակից հայերենի ուղղագրության, բառագործածության և տերմինային համակարգի կանոնավորմանը նպաստող բառարաններ, գրական լեզվում սխալ և անհարկի ձևերի ու միավորների գործառությունը բացառելուն միտված ուղեցույցներ: Կատարվել է ժամանակակից հայերենի բառաբարդման և ածանցական կաղապարների ձևային նկարագրություն, ներկայացվել են համադրական և ածանցական կաղապարները, տրվել դրանց ձևային նկարագրությունը՝ հիմքերի քերականական ու հնչյունական ձևավորմամբ:

Աշխատանքներ են ծավալվել արևմտահայերենի համակողմանի և համակարգային ուսումնասիրության ուղղությամբ: Կատարվել է նորագույն շրջանի արևմտահայերենի բաղաձայնական համակարգի, բառապաշարի, քերականական մի շարք իրողությունների ուսումնասիրում, Պոլսի գրական լեզվի հանրալեզվական քննություն, պոլսահայ մամուլի լեզվական յուրահատկությունների դիտարկում, սիրիահայերի լեզվական առանձնահատկությունների քննություն: 

Ստուգաբանական բառարանների ընձեռած նյութի շրջանակներում կատարվել են բառաքննական և ստուգաբանական մի շարք ճշգրտումներ ու լրացումներ, 5-րդ դարի հայ մատենագրության մեջ տեղ գտած օտար բառերի, հատուկ անունների քննություն,  մի շարք պատմիչների երկերի բառապաշարի բառակազմական յուրահատկությունների և ձևաիմաստային խմբերի ուսումնասիրում : Վեր է հանվել 13-15-րդ դդ. գրաբար դավանաբանական գրակա-նության լեզվական վիճակը: Պարզաբանվել են հայերենի տերմինաբանության զար-գացմանը, միջնադարի հոմանիշների ձեռագիր բառարաններին, բժշկարանների, հայերեն ձեռագրերի հիշատակարանների բառապաշարին ու լեզվական առանձնահատկություններին վերաբերող մի շարք հարցեր: Ներկայացվել է հնդեվրոպական բայի կերպաժամանակային հիմքերի դրսևորումը հայերենում

Ամբողջացվել են հայերենի բարբառներում դերանունների, բայի եղանակաժամանակային կազմությունների, արևելյան տարածքի բարբառներում  բայի երկրորդական բաղադրյալ ժամանակաձևերի քննությունն ու նկարագրությունը: Զգալի աշխատանք է կատարվել բարբառային բառապաշարի, դրա թեմատիկ խմբերի, բարբառային իրողությունների առանձնակի և համեմատական ուսումնասիրության, բարբառագիտական տեսական հարցերի արծարծման, բառացանկերի կազմման ուղղություններով: 

 2. Բազային ‎ֆ‎ինանսավորմամբ ստացված հիմնական արդյունքները

● «Տարբերակայնության դրսևորումները հայոց լեզվի զարգացման տարբեր փուլերում» թեմայի շրջանակներում հայոց լեզվի պատմության բաժնում (ղեկ.`  բ.գ.թ. Գ.Մխիթարյան) կատարվել են բառաքննական ու ստուգաբանական հետազոտություններ. ուսումնասիրվել է 5-րդ դարի հայ մատենագրության, ուշ միջնադարի ձեռագիր բառարանների, բժշկարանների,  հայերեն ձեռագրերի հիշատակարանների բառապաշարը: Կատարվել է հայերեն երաժշտական տերմինաբանության պատմական քննություն: Հրատարակվել է ԳԱԱ թղթ. անդամ Լ.Հովհաննիսյանի «Հատուկ անունների մեկնությունները Մ. Խորենացու «Հայոց պատմության» մեջ» աշխատանքը, որում քննվում են այն բառերը, որոնց խորենացիական մեկնությունները բացահայտում են դրանց իմաստային, հնչյունական-հնչյունափոխական օրինաչափություններ ու յուրահատկություններ: Առանձին դեպքերում առաջադրվում են այս կամ այն բառի ծագման վերաբերյալ նոր վարկածներ, անդրադարձ է կատարվում Խորենացու կողմից չբացատրված մի քանի հատուկ անունների:

Գրիգոր Տա­թևացու «Գիրք հարցմանց» երկի համաբարբառի չորրորդ (Ո-Ֆ) հատորի հրապարակմամբ (կազմող` բ.գ.թ. Ս.Գրիգորյան) ավարտվել է հա­մա­­բար­բառի հրատարակումը: Համաբարբառի բառահոդվածներում ներկայացվող բառա­գոր­ծա­ծո­ւ­թյան օրինակները նոր փաստեր են երևան հանում հայերենի զարգացման միջին շրջանում գործառած գրաբարի վերաբերյալ:

● «Տարբերակայնության դրսևորումները հայոց լեզվի զարգացման տարբեր փուլերում» թեմայի շրջանակներում ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանության բաժնում (ղեկ.`բ.գ.դ. Վ.Համբարձումյան) ուսումնասիրվում են հայերենի և հնդեվրոպական մյուս լեզուների առնչությունները լեզվական տարբեր մակար-դակներում, կատարվել են բառաքննական և ստուգաբանական ճշգրտումներ. տպագրվել է «Հայերենի բառաքննական և ստուգաբանական ուսումնա-սիրություններ»  մենագրությունը:

 ● «Ժամանակակից արևելահայերենի և արևմտա­հա­յերենի հիմնահարցեր» թեմայի շրջանակներում արդի հայերենի բաժնում (ղեկ.` բ.գ.թ. Ն.Սարգսյան) համալրվել ու ամբողջականացվել է «Ժամանակակից հայերենի ուղղագրական բառարանը», որն ունի համընդգրկուն բնույթ և ամփոփում է վերջին շրջանում արդի հայերենի ուղղագրության կանոնարկման ուղղությամբ կատարված աշխատանք­ները: Հրատարակված հոդվածներում քննվում են տարբեր բնագավառների տեր­մինահամակարգերը, խոսակցական հայերենի ժանրային դրսևորումները, կատար­վում են շարահյուսական տարաբնույթ հարցերի  արծարծումներ և մեկնաբանու­թյուններ:

Հրատարակվել է բ.գ.թ. Տ.Սաֆարյանի «Հայերենի կրկնասեռ բայերը» աշխա­տանքը, որում բայական կրկնասեռության իմաստային և քերականական դրսևո­րումները քննվում են գրաբարի, միջին հայերենի, արևելահայերենի և արևմտա­հա­յերենի լեզվական նյութի վրա:

● «Ժամանակակից արևելահայերենի և արևմտա­հա­յերենի հիմնահարցեր» թեմայի շրջանակներում  արևմտա­հա­յերենի բաժնում (ղեկ.` թղթ. անդամ  Ա.Սարգսյան) կատարվել են արևմտա­հա­յերենի նորագույն շրջանի բառապաշարի քարտագրման աշխատանքներ  (շուրջ 20000 բառ-միավոր), ուսումնասիրվել են գրական արևմտահայերենի հնչյունական համակարգը, պոլսահայ գրական լեզուն, վերլուծվել են սիրիահայ համայնքի լեզվական առանձնահատկությունները:

● «Հայ բարբառագիտություն. տեսություն. պատմական և համաժամանակյա քննություն» թեմայի շրջանակներում բարբառագիտության բաժնում (ղեկ.` բ.գ.թ. Վ.Կատվալյան) ամբողջացվել են հայերենի բարբառներում լեզվական մի շարք իրողությունների քննությունն ու նկարագրությունը, աշխատանքներ են ծավալվել  բարբառների համեմատական ուսումնասիրության ուղղությամբ:   Հրատարակվել է բ.գ.թ. Ա.Աբրահամյանի «Երկրագործական գործիքների անվանումները հայերենի բարբառներում» մենագրությունը,  որտեղ համակողմանիորեն քննվել են Հայերենի բարբառագիտական ատլասի նյութերի հավաքման ծրագրում «երկրագործություն» իմաստային խմբում ընդգրկված գործիքանիշ 7 հասկացությունների 118 բառանուններ:

Հրատարակվել է նաև բ.գ.թ. Գ.Գևորգյանի «Հայերենի բարբառների եղանակաժամանակային համակարգերի տարածագործառական բնութագիրը» գիրքը, որում քննվում են հայերենի բարբառների եղանակաժամանակային կազմությունները, դրանց ձևային կաղապարները, իմաստային դրսևորումները, կաղապարային կառույցների գործառական բեռնվածությունը:

●«Կիրառական լեզվաբանություն» թեմայի շրջանակ­նե­րում (ղեկ.` տեխն. գ. թ. Ա.Մանուկյան) ավարտվել են Սմբատ Սպարապետի «Դատաստանագիրք» երկի  էլեկտրոնային համաբարբառի կազմման և խմբագրման աշխատանքները: Խմբագրվել և համակարգիչ է մուտքագրվել Հովհան Մամիկոնեանի «Պատմութիւն Տարօնոյ» երկի բնագրային համաբարբառի Ա-Դ տառերն ընդգրկող հատվածը:

 3.Թեմատիկ ֆինանսավորմամբ ստացված հիմնական արդյունքները

● «Գեղարքունիքի մարզի բարբառային համապատկեր» թեմայի շրջանակ-ներում (ղեկ.՝ բ.գ.թ. Վ.Կատվալյան) կատարվել է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի տասը համայնքների վերաբերյալ արխիվային, ինչպես նաև հրապարակված նյութերի ուսումնասիրում, բարբառագիտական արշավների ընթացքում մարզի Գավառ, Սարուխան, Կարմիրգյուղ, Նորատուս, Գանձակ, Լանջաղբյուր, Գեղարքունիք համայնքներում, Գավառ քաղաքի Հացառատ թաղամասում կատարվել է բարբառային նյութի հավաքում տեսաձայնագրման եղանակով, ինչպես նաև հարցարանների միջոցով: Ընթանում է հավաքված նյութի ուսումնասիրում, դասդասում, ճշգրտվել են հիշյալ համայնքներին վերաբերող ժողովրդագրական տվյալներ, բարբառային և խոսվածքային յուրահատկություններ: 

● «Երևանի խոսակցական լեզուն» թեմայի շրջանակներում (ղեկ.՝ բ.գ.թ. Լ.Ղամոյան)  ընթանում են տեսական գրականության ուսումնասիրության, նյութերի հավաքման և շարադրման աշխատանքներ: Մշակվում են խոսակցական լեզվի ուսումնասիրության մեթոդներն ու սկզբունքները:  

4. 2013 թ. հրապարակումների ցանկը` մենագրություններ, դասագրքեր, ձեռնարկներ և գրախոսվող 

ամսագրերում ու գիտաժողովների ժողովածուներում տպագրված հոդվածներ:

Մենագրություններ, ժողովածուներ, գրքեր

1. Աբրահամյան Ա.Ա. Երկրագործական գործիքների անվանումները հայերենի բարբառներում, «Գիտություն» հրատ., Եր.,  2013, 333 էջ:

2. Գրիգոր Տաթևացի, «Գիրք Հարցմանց». համաբարբառ, կազմեց Ս. Գրիգորյանը, հ. Դ (Ո-Ֆ), «Տիգրան Մեծ» հրատ., Եր.,2013, 1098 էջ:

3. Գևորգյան  Գ.Գ.,  Հայերենի բարբառների եղանակաժամանակային համակարգերի տարածագործառական բնութագիրը, «Լիմուշ» հրատ., Եր., 2013,  242 էջ:

4. Երիտասարդ լեզվաբանների հանրապետական 3-րդ գիտաժողովի զեկուցումներ,  Ե., «Էդիթ  Պրինտ», հրատ., 2013, 135 էջ:

5. «ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան  լեզվի ինստիտուտ. 70 տարի»,  /կազմողներ՝ Ա.Գալստյան, Ն.Հովհաննիսյան /, «Էդիթ  Պրինտ», Եր., 2013, 144 էջ :

6. Համբարձումյան Վ. Գ., Հովհան Մամիկոնյանի «Տարոնի պատմության» լեզուն և ոճը, Եր.,  «Գիտություն»հրատ., 2013, 172 էջ:

7. Հովհաննիսյան Լ.Շ. Հատուկ անունների մեկնությունները Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության մեջ», «Գիտություն» հրատ., Եր.,  2013, 47 էջ :

8. Մայրենիի օրվան նվիրված «Արդի լեզվաքաղաքականության խնդիրներ»  գիտաժողովի նյութեր, Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, 114 էջ:

9. «Ջահուկյանական ընթերցումներ-2013»  հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ,  Ե., «Էդիթ  Պրինտ»,  հրատ., 2013, 254 էջ:

10. Սաֆարյան Տ.Վ. Հայերենի կրկնասեռ բայերը, «Նաիրի» հրատ.,  Եր., 2013, 168 էջ: 

11. Տիոյան Ս.Կ., Բառակազմական բազմակի պատճառաբանվածությունը ժամանա-կակից հայերենում (երկրորդ լրամշակված հրատարակություն), «Հեղ.հրատ.», Եր. 2013, 288 էջ:

Ուսումնական ձեռնարկ

12. Թելյան Լ.Գ., Հայոց լեզվի շտեմարան, Երևան, «Րաբունի ՍՊԸ»,2013, Մաս1.- 348 էջ:

Հոդվածներ

1. Աբրահամյան Ա.Ա.,  Համշենի բարբառում առկա «Լէխտըր» բառանվան շուրջ, «ՀՀ ԳԱԱ Լրաբեր հասարակական գիտությունների», N 1, Եր., 2013, էջ 307–313:
2. Աղաբեկյան Մ.Ա., Հայ-ուրարտական ստուգաբանական դիտարկումներ, «Պատ­մաբանասիրական հանդես», N 1, Եր., 2013, էջ 170-178:
3. Աղաբեկյան Մ.Ա., Հայոց լեզվի բարբառային ձեռագիր նյութերի հա-մակարգչային մշակման խնդիրները, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գի­տական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013,  էջ 154- 159: 
4. Առաքելյան Կ.Լ., Առարկայահասկացական և  գնահատողական բառաշերտը Գ. Ջահուկյանի բանաստեղծական  գրքում, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հան­րապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013,  էջ 6-14:
5. Բառնասյան  Ջ.Ա, Լեզվագործածության արդի խնդիրների շուրջ, «Մայրենիի օրվան նվիրված «Արդի լեզվաքաղաքականության խնդիրներ»  գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 91-96:   
6. Բառնասյան  Ջ.Ա., Հայերենի  բարբառների դերանվանական  որոշ  ձևերի շուրջ, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 159-165:
7. Բարսեղյան Ա.Գ., Շարահյուսական կապակցությունների ոչ կանոնական դրսևո­րումներ ԶԼՄ-ների լեզվում, «Մայրենիի օրվան նվիրված «Արդի լեզվաքաղաքա­կանության խնդիրներ»  գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 106-110:
8. Գալստյան Ա. Ս., Լեզվաբանական տերմինների  գործածության սխալների և հա­րակից այլ հարցերի մասին, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 20-25:
9. Գալստյան Ա.Ս., Հայերեն լեզվաբանական տերմինների ստեղծման և կիրառու­թյան մի քանի հարցեր, «Գիտական նյութերի ժողովածու (հանրապետական գի­տաժողովի զեկուցումների ժողովածու)», Վանաձոր, «Սիմ» տպագրատուն, 2013,էջ 23-31:
10. Գրիգորյան Գ.Գ., Արդի փորձառական հնչյունաբանության վիճակը արտերկրում, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 230-236:
11. Գրիգորյան Ս.Մ., Բժշկագիտական հասկացությունները Գրիգոր Տաթևացու գրա­կան ժառանգության մեջ, «Ջահուկյանական ընթերցումներ:  Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 35-45: 
12. Գևորգյան Գ.Գ., Նկատառումներ օտարախոսներին հայերենի ուսուցման հիմնա­խնդիրների վերաբերյալ, «Մայրենիի օրվան նվիրված «Արդի լեզվաքաղաքա­կանության խնդիրներ»  գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 78-83:
13. Գևորգյան Գ.Գ., Տեղաշարժեր բարբառների եղանակաժամանակային համակար­գերում, «Գիտական նյութերի ժողովածու (հանրապետական գիտաժողովի զեկուցումների ժողովածու)», Վանաձոր,  2013, էջ 60-69:
14. Գևորգյան Գ.Գ., Քերականական համանիշության դրսևորումները հայերենի բար­բառների բայի  անցյալ ժամանակաձևերում, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 165-171:
15. Գևորգյան Գ.Գ., Քերականական համանունության դրսևորումները հա-յերենի բարբառների եղանակա­ժա­մանակային համակարգում, «Կանթեղ: Գիտական հոդ­վածներ», Եր., 2013, էջ 122-128:
16. Թադևոսյան Հ.Մ., Բարբառային բառեր և բարբառային ձևեր 17-րդ դարի բժշկա­րաններում (Ասար և Բունիաթ Սեբաստացիներ), «Ջահուկյանական ընթերցում­ներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 63-71:
17. Թադևոսյան Հ.Մ., Փոխառյալ բառերի կիրառությունը 17-րդ դարի բժշկարան­նե­րում (Ասար և Բունիաթ Սեբաստացիներ), «Երիտասարդ  լեզ-վաբանների հանրա­պետական երրորդ գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 12-21 :
18. Խաչատրյան Հ.Ռ., Առու հասկացության զուգաբանությունների բարբառային  քննություն, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստա­շրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 171-179:
19. Խաչատրյան Վ.Մ., 5-12-րդ դարերի  ձեռագրերի հիշատակարանների բառա­պա­շարը, «Երիտասարդ լեզվաբանների հանրապետական երրորդ գիտաժողովի նյու­թեր»,Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 39-49:
20. Խաչատրյան Օ.Մ., Մուրադյան Ա., Վերլուծական բարդությունները Հեթում պատ­միչի «Պատմութիւն թաթարաց» աշխատությունում, «Ջահուկյանական ըն­թեր­ցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 237-246:
21. Կատվալյան Վ.Լ., Արդի լեզվաքաղաքականության հիմնախնդիրներ, «Մայրենիի օրվան նվիրված «Արդի լեզվաքաղաքականության խնդիրներ» գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013,  էջ 7-16:
22. Կատվալյան Վ.Լ., Բայազետի բարբառի ձայնավորների ընդհանուր բնութագիրը, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»:  Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013,  էջ 179-189:
23. Կատվալյան Վ.Լ., Հր.Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ, «Պատմաբանա­սիրա­կան հանդես», 2, Եր., 2013,  էջ 25-31:  
24. Հովհաննիսյան Լ.Շ., Դիտարկումներ  5-րդ դարի հայ մատենագիրների որոշ վկայությունների վերաբերյալ, «Գիտական նյութերի ժողովածու (հանրապետա­կան գիտաժողովի զեկուցումների ժողովածու)», Վանաձոր,  2013, էջ 114-120:
25. Հովհաննիսյան Լ.Շ., «Խաղող» հասկացության իմաստային դաշտի հին անվանում­ների շուրջ, «Էջմիածին», Ա, 2013, էջ 86-93:
26. Հովհաննիսյան Ն.Գ., Լեզվական նորմերից մի շարք շեղումների մասին, «Մայրե­նիի օրվան նվիրված «Արդի լեզվաքաղաքականության խնդիրներ»  գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 96-99 :
27. Ղամոյան Լ.Ա., Անկախ արմատով և կախյալ բայահիմքով համանունների բառա­կազմության իմաստաբանություն, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապե­տական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 92-98:
28. Ղամոյան Լ.Ա, Իրադրային բառերն ու արտահայտությունները քաղաքային փո­խադրամիջոցներում,  «Երիտասարդ  լեզվաբանների հանրապետական երրորդ գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 79-84:
29. Ղամոյան Լ.Ա, Ջահուկյանական ընթերցումներ՝ նվիրված ՀՀ ԳԱԱ հիմնադրման 70-ամյակին, Պատմաբանասիրական հանդես, 2, Եր., 2013, էջ 300-302:
30. Մանուկյան Ա.Խ., Ուռուտյան Ռ.Լ., Հայերենի այբուբենի տառերի հաճախության վերլուծություն, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»:  Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013,  էջ 247-253:
31. Մեսրոպյան Հ.Հ., Նվիրապետական բարձրագույն կարգին առնչվող բառերի բարբառային բնութագիրը, «Գիտական նյութերի ժողովածու (հանրապետական գիտաժողովի զեկուցումների ժողովածու)», Վանաձոր, 2013, էջ 141-148:
32. Մեսրոպյան Հ.Հ., Վանի բարբառային բառագանձի երախտավոր գրառողները, Հայաստանի մայրաքաղաքները, գիրք 1, Վան, Եր., 2013, էջ 293-297:
33. Միքայելյան Ժ.Ա., Բայի երկրորդական բաղադրյալ ժամանակները հայերենի արևելյան խմբակցության մի քանի բարբառներում, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 189-200:
34. Միքայելյան Ժ.Ա., Հեռուստատեսային հաղորդումների լեզուն, «Մայրենիի օրվան նվիրված «Արդի լեզվաքաղաքականության խնդիրներ»  գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 99-106:
35. Միքայելյան Ս.Ա., Արաբերենի բաղաձայնների արտացոլումը Անտիոքի հայերեն բարբառներում (հնչյունաբանական քննություն), «Ջահուկյանական ընթերցում­ներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 200-208:
36. Միքայելյան Ս.Ա., Արաբական փոխառությունների ձայնավորների արտացոլումը Անտիոքի հայերեն բարբառներում, «Երիտասարդ լեզվաբանների հանրապե­տա­կան երրորդ գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 84-93:
37. Մխիթարյան Գ.Մ., Հնագույն նվագարանների հայերեն անվանումները Սաղ­մոսներում, «Բազմավէպ», Վենետիկ, 2013, էջ 118-127:
38. Մկրյան Ա.Լ., «Բարկանալ» և «վախենալ» նշանակությամբ կազմաբանական դարձ­վածքների զուգադրական քննություն (արդի հայերենի և իտալերենի նյութերի հիման վրա), «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 98-107:
39. Մկրտչյան Գ.Գ., Միջին հայերենի և Մշո բարբառի անվանական հոլովումների զուգադրահամեմատական բնութագիրը, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հան­րապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 215-225:
40. Մկրտչյան Գ.Գ., Գոյականի սեռական-տրական հոլովների հոլովական զուգա­ձևությունները միջին հայերենի և Մշո բարբառի տվյալների համադրմամբ, «Երի­տասարդ  լեզվաբանների հանրապետական երրորդ գիտաժողովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 93-101:
41. Պապիկյան Ս.Վ, Զրադաշտական կրոնին վերաբերող մի քանի բառերի մասին, «Գիտական նյութերի ժողովածու (հանրապետական գիտաժողովի զեկուցումների ժողովածու)»,  Վանաձոր, «Սիմ» տպագրատուն, 2013,էջ 138-149:
42. Պապիկյան Ս.Վ, Կրոնաեկեղեցական տերմինների շերտաբանական վերլուծու­թյուն, Վանաձոր, 2013, էջ 175-182:
43. Սարգսյան Ա.Ե., Հովսեփ Նալբանդյանի «Ուղղագրական նյութեր» ժողովածուն և բառարանը, 2013, ԱՄՆ:
44. Սարգսյան Ա.Ե., «Թուրք անվան ու բառի մեկնությունը իրանական գրականության մեջ (կազմեց Ռուբինա Օհանյանը)» գրքի առաջաբանը, Լոս Անջելես, 2013:
45. Սարգսյան Ն.Ժ., Գործառական ակտիվությամբ բնութագրվող բառաքերակա­նա­կան կարգեր խոսակցական լեզվում, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրա­պետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 137-143:
46. Սարգսյան Մ.Ա., Լեզվաբանական նորաստեղծ տերմինների գործածությունը Գ. Ջահուկյանի աշխատություններում, «Երիտասարդ լեզվաբանների հանրա­պե­տա­կան երրորդ գիտաժողովի նյութեր»,  Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 118-125:
47. Սարգսյան Մ.Ա.,Կաղապարի ըմբռնումը Գ. Ջահուկյանի աշխատություններում. Համընդհանուր լեզվաբանական կաղապարը, «Հայ գրատպության 500-ամյակին և ՈՒԳԸ հիմնադրման 65-ամյակին նվիրված միջազգային գիտաժողովի հոդված­ների ժողովածու», h.2, Եր., ԵՊՀ հրատ., 2013, էջ 66-71:
48. Սաֆարյան Տ.Վ., Արևելահայերենի և արևմտահայերենի չեզոք և կրավորական սեռերը, «Էջմիածին», 2013, 11, (ԺԱ), էջ 109-114:
49. Սիմոնյան Ն.Մ., Գրաբարի յ- նախամասնիկով բայերը, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 143-148:
50. Սիրունյան Տ.Ղ., Արտալեզվի ըմբռնումը համեմատական մոտեցմամբ. Է. Կասի­րեր-Է.Աթայան, «Երիտասարդ լեզվաբանների հանրապետական երրորդ գիտաժո­ղովի նյութեր», Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 125-131:
51. Տեր-Գրիգորյան Լ.Ա.,Մկրտումյան Ա.Մ, Գունանունները պարսկահայ տարածքի խոսվածքների օրհնանքներում և անեծքներում, «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 208-215:
52. Տիոյան Ս.Կ., Արդարև վերաբերականի իմաստային դրսևորումները «Արևակ-ում», «Ջահուկյանական ընթերցումներ: Հանրապետական գիտական նստաշրջանի զեկուցումներ»: Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 148-154:
53. Տիոյան Ս.Կ, Սիրիահայ ներգաղթյալների լեզվական խնդիրները Հայաստանում, «Մայրենիի օրվան նվիրված «Արդի լեզվաքաղաքականության խնդիրներ»  գիտա­ժողովի նյութեր»,  Եր., «Էդիթ  Պրինտ» հրատ., 2013, էջ 71-78:

Հրատարակվել  է 2013  թ., չի արտացոլվել  2012 թ.  հաշվետվության մեջ

Համբարձումյան Վ.Գ., Հայերենի բառաքննական և ստուգաբանական ուսումնա­սի­րություններ, Եր., «Գիտություն» հրատ., 2012, 224 էջ:

5. Հ.Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ

Տնօրեն՝ բ.գ.թ. Վ.Կատվալյան

Փոխտնօրեն՝ բ.գ.թ. Ն.Հովհաննիսյան

Գիտքարտուղար՝բ.գ.թ. Ա.Աբրահամյան

Էլեկտրոնային փոստ՝ inslang@sci.am

Կայքէջ՝ http://language.sci.am

Մասնագիտական խորհուրդ՝ 019 «Լեզվաբանություն»

Նախագահ՝ թղթ.անդամ Լ.Հովհաննիսյան, գիտքարտուղար՝ բ.գ.թ Ն.Սիմոնյան

6. Տվյալներ կադրերի վերաբերյալ.

ա/ –

բ/ Հաշվետու տարում աշխատանքի է ընդունվել չորս երիտասարդ մասնագետ,

աշխատանքից ազատվել  է  երկու երիտասարդ մասնագետ:

գ/ մինչև 35 տարեկան՝ 13, 35-60՝ 15, 60 և ավելի տարիքի` 28 :

8. Հաշվետու տարում 019 ծածկագրով մասնագիտական խորհրդում պաշտ­պանվել են   1 դոկտորական, 13 թեկնածուական ատենախոսություններ:

9. Հաշվետու տարում պարգևների են արժանացել հետևյալ գիտաշխատող­ները՝

Անահիտ Գալստյանը արժանացել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության պատ­վոգրի:

• ոբերտ Թոխմախյանը արժանացել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության պատ­վոգրի:

Օֆելյա Խաչատրյանը պարգևատրվել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության շնոր­հակալագրով:

• Համբարձումյանը պարգևատրվել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Մայրենիի դեսպան» մեդալով:

Լավրենտի Հովհաննիսյանը   պարգևատրվել է  ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Մայրենիի դեսպան» մեդալով:

Նազիկ Հովհաննիսյանը  պարգևատրվել է ՀՀ կրթության և գիտության նախա­րարության  ոսկե  մեդալով:

Լիանա Հովսեփյանը պարգևատրվել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Մայ­րենիի դեսպան» մեդալով:

Գայանե Մխիթարյանը  պարգևատրվել է  ՀՀ սփյուռքի նախարարության շնոր­հակալագրով:

• Սարգսյանը պարգևատրվել է Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու Սուրբ Սահակ - Սուրբ Մաշտոց պատվո բարձր շքանշանով: Արժանացել է ԱՄՆ Մաշտոց քոլեջի «Ոսկեդար» մրցանակին:

Նվեր Սարգսյանը պարգևատրվել է  ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության  ոսկե  մեդալով:

• Սիմոնյանը արժանացել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության պատվոգրի:

Պերճուհի Վարդապետյանը արժանացել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության պատվոգրի:

Սուսաննա Տիոյանը արժանացել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության պատվոգրի:

10. Ինստիտուտի  9 գիտաշխատակից համատեղությամբ աշխատում է հանրա­պե­տության բուհերում. ԵՊՀ` չորս, Խ.Աբովյանի անվան պետական մանկավար-ժա­կան համալսարան՝ մեկ, Վ.Բրյուսովի անվան ԵՊԼՀ` երկու, Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համա­լ­սարան` մեկ, ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղ` մեկ:

     Հանրա­պե­տության բուհերի մի շարք աշխատակիցներ և ասպիրանտներ զեկուցումներով հանդես են եկել ԼԻ կազմակերպած «Ջահուկյանական ընթերցում­ներ»   հանրապետական գիտա­կան նստաշրջանում (22-24.05.2013) և Երիտասարդ լեզվաբանների հանրա­պետա­կան երրորդ գիտաժողովում (2-3.10.2013):

    Լեզվի ինստիտուտի  գիտաշխատակիցները զեկուցումներով հանդես են եկել Հայագիտական միջազգային երկրորդ համաժողովում (Երևան,17-19.10.2013),  «Պատ­մամշակութային ժառանգություն և արդիականություն» գիտական նստաշրջանում (Գյումրի, 4-6.10.2013), Վանաձորի Հովհ.Թումանյանի անվան ՊՄԻ-ի կազմակերպած հանրապետական գիտաժողովում (Վանաձոր, փե­տրվար) , Հայ գրատպության 500-ամյակին, Է.Աղայանի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված գիտաժողովներում:

Լեզվի ինստիտուտը համագործակցում է ՀՀ  սփյուռքի նախարարության հետ. արևմտահայերենի բաժինը նախարարության պատվերով կատարում է սիրիահայերի լեզվավիճակի ուսումնասիրություն: Ինստիտուտը ՀՀ  սփյուռքի նախարարության հետ համատեղ կազմակերպել է «Արդի լեզվաքաղաքականության խնդիրներ» խորագրով գիտաժողով (21.02.2013):

   Լեզվի ինստիտուտի մի շարք գիտաշխատողներ տարբեր բուհերի աշխատա­կիցների գիտական ղեկա­վարներ են, իսկ որոշ բուհերի դասախոսներ ղեկավարում են Լեզվի ինստիտուտի ասպիրանտների և հայցորդների թեկնածուական ատենա­խոսական թեմաները: 

 11. -

Աղյուսակ 2

2013 թ. թեմատիկայի ամփոփ տվյալներ

Աղյուսակ 3

Կազմակերպության անցկացրած հանրապետական և միջազգային գիտական միջոցառումները

Աղյուսակ 4

Աշխատակիցների արտասահման, այդ թվում` ԱՊՀ  երկրներ,

կատարած գործուղումները

Աղյուսակ 5

         Արտասահմանյան գիտնականների ընդունելություն  կազմակերպությունում

Աղյուսակ 7

Կազմակերպության 2013 թ. ֆինանսավորման ծավալները

Աղյուսակ 8

Կազմակերպության գիտաշխատողների

2013 թ. հրապարակումների ընդհանուր քանակը

Աղյուսակ 9

Ասպիրանտների թվաքանակը

Աղյուսակ10

Տվյալներ մասնագիտական խորհուրդների վերաբերյալ

Աղյուսակ 11

Աշխատողների թվաքանակի ամփոփ տվյալներն առ 01.01.2014 թ.