1. Համեմատի՛ր, որոշիր Ա և Ու հոլովումների տարբերությունը ըստ բնույթի՝ նկատի ունենալով հոլովիչի դիրքը.
Ա հոլովում Ու հոլովում
ուղղ. հիմն հիմունք հաւ հաւք
սեռ. հիման հիմանց հաւու հաւուց
տր. հիման հիմանց հաւու հաւուց
հայց. /զ/հիմն /զ/հիմունս /զ/հաւ /զ/հաւս
բաց. ի հիմանէ ի հիմանց ի հաւէ ի հաւուց
գործ. հիմամբ հիմամբք հաւու հաւուք
2. Նկարագրի՛ր և մտապահի՛ր յուրաքանչյուր հոլովի կազմությունը Ու հոլովման բառերի դեպքում՝ դիտարկելով ձագ բառի հոլովական հարացույցը.
ուղղ. ձագ ձագք
սեռ. ձագու ձագուց
տր. ձագու ձագուց
հայց. /զ/ձագ /զ/ձագս
բաց. ի ձագէ ի ձագուց
գործ. ձագու ձագուք
Ծանոթություն: Եզակի բացառականում է հոլովակերտից առաջ Ու հոլովիչը սղվում է, սակայն այգ, դաս, զարդ, սպաս, խրատ, նախանձ բառերում սովորաբար պահպանվում է՝ յայգուէ, ի դասուէ, ի զարդուէ, ի սպասուէ, ի խրատուէ, ի նախանձուէ:
3.Դիտարկելով հետևյալ բառախմբերը՝ որոշի՛ր, թե ինչպիսի բառեր են ենթարկվում Ու վերջադրական հոլովման.
ա/ արդ /ձև/, արև, գանձ, դաս, զարդ, զէն, խրատ, ծակ, ծով, ճակատ, մոգ, նախանձ, պար, սակաւ, սպաս, վրէժ, քէն.
ուղղ. զարդ զարդք զէն զէնք
սեռ. զարդու զարդուց զինու զինուց
տր. զարդու զարդուց զինու զինուց
հայց. /զ/զարդ /զ/զարդս զզէն զզէնս
բաց. ի զարդուէ ի զարդուց ի զինէ ի զինուց
գործ. զարդու զարդուք զինու զինուք
բ/ այգ, առաւօտ, դար, ժամ, շաբաթ, ուրբաթ
ուղղ. այգ այգք ժամ ժամք
սեռ. այգու այգուց ժամու ժամուց
տր. այգու այգուց ժամու ժամուց
հայց. /զ/այգ /զ/այգս /զ/ժամ /զ/ժամս
բաց. յայգուէ յայգուց ի ժամէ ի ժամուց
գործ. այգու այգուք ժամու ժամուք
գ/ ագռաւ, աղուէս, առիւծ, արջ, գրաստ, ինձ, կաքաւ, հաւ, ձագ, որթ, ուլ, ուղտ, ցուլ, կով.
ուղղ. աղուէս աղուէսք ցուլ ցուլք
սեռ. աղուեսու աղուեսուց ցլու ցլուց
տր. աղուեսու աղուեսուց ցլու ցլուց
հայց. /զ/աղուէս /զ/աղուէսս /զ/ցուլ /զ/ցուլս
բաց. յաղուեսէ յաղուեսուց ի ցլէ ի ցլուց
գործ. աղուեսու աղուեսուք ցլու ցլուք
Ուշադրություն դարձրու հոլովման ժամանակ տեղի ունեցող հնչյունափոխություններին:
դ/ Աբրահամ, Խոսրով, Ղուկաս, Յոհան, Յովհաննէս, Յովսէփ, Յորդանան, Մարիամ, Սոկրատէս.
ուղղ. Յովսէփ Մարիամ Յովհաննէս
սեռ. Յովսեփու Մարեմու Յովհաննու
տր. Յովսեփու Մարեմու Յովհաննու
հայց. /զ/Յովսէփ /զ/Մարիամ /զ/Յովհաննէս
բաց. ի Յովսեփէ ի Մարեմէ ի Յովհաննէ
գործ. Յովսեփու Մարեմու Յովհաննու
Ուշադրություն դարձրու հոլովման ժամանակ տեղի ունեցող հնչյունափոխություններին:
ե/ բարք, պարտք, վարք
ուղղ. վարք
սեռ. վարուց
տր. վարուց
հայց. /զ/վարս
բաց. ի վարուց
գործ. վարուք
զ/ ասր, թանձր, ծաղր, ծանր, կարծր, մանր, մեղր, փոքր, քաղցր
ուղղ. փոքր փոքունք
սեռ. փոքու փոքունց
տր. փոքու փոքունց
հայց. /զ/փոքր /զ/փոքունս
բաց. ի փոքուէ ի փոքունց
գործ. փոքու փոքումբք
Ուշադրություն դարձրու հոլովման ժամանակ տեղի ունեցող հնչյունափոխություններին, ինչպես նաև՝ եզակի բացառական և հոգնակի հոլովների ձևավորման յուրահատկություններին:
- Ասր, թանձր և նման բառերի պես է հոլովվում նաև բարձր բառը, սակայն որոշ տարբերությամբ: Որոշիր տարբերությունը.
ուղղ. ծանր ծանունք բարձր բարձունք
սեռ. ծանու ծանունց բարձու բարձանց
տր. ծանու ծանունց բարձու բարձանց
հայց. /զ/ծանր /զ/ծանունս /զ/բարձր /զ/բարձունս
բաց. ի ծանուէ ի ծանունց ի բարձուէ ի բարձանց
գործ. ծանու ծանումբք բարձու բարձամբք
/բարձամբ/
Ծանոթություն: Զօր, պառաւ, երէց բառերը եզակի թվում ունենում են Ու հոլովիչ, հոգնակիում՝ Ա հոլովիչ:
ուղղ. զօր զօրք
սեռ. զօրու զօրաց
տր. զօրու զօրաց
հայց. /զ/զօր /զ/զօրս
բաց. ի զօրուէ ի զօրաց
գործ. զօրու զօրօք
Վարժություն 55. Հոլովիր հետևյալ բառերը. խրատ, պարտք, ծակ, գրաստ, ինձ, Աբրահամ, պառաւ, Խոսրով, բարք, Ղուկաս, կաքաւ, հաւ, կարծր, մանր, մեղր, ծով, ճակատ, մոգ, երէց:
Վարժություն 56. Թարգմանի՛ր, որոշիր հոլովված բառերի հոլովը, թիվը, հոլովումը.
Զի ոչ երբեք տեսաք, թէ կովք էշս ծնան, եւ էշք՝ եզինս, եւ ոչ գայլք՝ մաքիս, եւ ոչ մաքիք՝ աղուէսս, առեւծք՝ ձիս: Իբրև զայն լսէր Արշակն, զերդումն ուխտին յիշէր, որ ընդ Պարսից արքային ուխտեալ էր: Զի՞ գործես, զմահ աղուեսու սպանից զքեզ: Եւ ոչ ոք կարաց ձգել զձեռն իւր վասն որմոյն բարձրութեան: Եւ արդ դարձցուք անդրէն առ ճառս գործոցն Աստուծոյ, որ կանգնեցան կացին հրամանաւ զարմանագործ Արարչին. եւ տեսցուք՝ որչափ ազգ իցեն ծառոց, որ բխեցին լինել յաշխարհի: Իսկ զցամաքային եւ զերկրային անասնոցս ասացեալ է, թէ ծանեաւ եզն զստացիչ իւր եւ էշ զմսուր տեառն իւրոյ: Տիրեցին աշխարհիս Հայոց ազգն Սասանայ պարսկի, որ վարէր զիւր իշխանութիւնն օրինօք մոգուց:
Վարժություն 57. Թարգմանի՛ր գրաբար.
Ով խավարի մեջ է քայլում, չի իմանում՝ ուր է գնում: Աղվեսը կուտի ագռավի ձագերը: Հովսեփը գնվեց Իսմայելացիների վաճառականների կողմից: Ծովի ջրերը աղի են: Հիվանդներին կերակրում էինք մեղրով: Խոսրովի գանձերից տալիս էր իշխաններին և զորավարներին: Աստված երևաց Աբրահամին: Լսում ենք /անսալ/ իմաստունների և ավագների խրատը /տր. հոլ./: Անօրենի սիրտը չարիք է փնտրում: Ծովում նավեր ենք տեսնում: Մենք կարդում ենք Պողոսի նամակները: Միթե կքաղեն փշերից խաղող կամ տատասկից թուզ: Մոգերը մտան կուռքի տաճարը իրենց կանանցով և որդիներով հանդերձ:
Վարժություն 58. Թարգմանիր աշխարհաբար.
Որոց ոգիքն թուլացեալ են յերկնաւոր առաքինութենէն՝ յոյժ ընդ ահիւ անկեալ է բնութիւն մարմնոյ. Յամենայն հողմոյ շարժի, եւ յամենայն բանէ խռովի, եւ յամենայն իրաց դողայ. Երազագէտ է այնպիսին ի կեանս իւրում, եւ յանգիւտ կորուստն յուղարկի ի մահուան իւրում: Որպէս եւ ասաց ոմն ի հնումն, մահ ոչ իմացեալ՝ մահ է, մահ իմացեալ՝ անմահութիւն է: Որ զմահ ոչ գիտէ՝ երկնչի ի մահուանէ, իսկ որ գիտէ զմահ, ոչ երկնչի ի նմանէ:
Եւ այս ամենայն չարիք մտանեն ի միտս մարդոյ յանուսումնութենէ: Կոյր զրկի ի ճառագայթից արեգական, եւ տգիտութիւն զրկի ի կատարեալ կենաց: Լաւ է կոյր աչօք քան կոյր մտօք: Որպէս մեծ է հոգի քան զմարմին՝ այսպէս մեծ է տեսաւորութիւն մտաց քան զմարմնոց:
Եթէ ոք կարի առաւելեալ իցէ աշխարհական մեծութեամբ, եւ մտօքն աղքատագոյն, այնպիսին ողորմելի է քան զբազումս. Որպէս եւ տեսանեմք իսկ՝ ոչ միայն ի չափաւոր մարդիկ, այլ եւ յոր մեծն է քան զամենայն: Թագաւոր եթէ ոչ ունի զիմաստութիւն աթոռակից իւր, ոչ կարէ ի վիճակին իւրում վայելուչ գոլ: Իսկ եթէ առ մարմնաւորս այսպէս, որչափ ևս առաւել առ հոգեւորն...
Առաջադրանք: Գրավոր շարադրիր դասի ամբողջական բովանդակությունը՝ ներկայացված նյութից օրինակներ բերելով և պատասխանելով հետևյալ հարցերին.
- Ի՞նչ բնույթ ունի գրաբարյան Ու հոլովումը:
- Ու հոլովման դեպքում ինչպե՞ս են ձևավորվում եզակի տրական, բացառական, գործիական և հոգնակի ուղղական հոլովները:
- Ու հոլովման դեպքում հնչյունափոխական ի՞նչ երևույթներ են դրսևորվում:
- Բառերի ի՞նչ խմբեր են ենթարկվում Ու հոլովման:
