1965-1970թթ.

   1965թ.

            Տեղի է ունենում հաշվետու գիտական նստաշրջան. Գիտխորհրդի նիստերի արձանագրություններից տեղեկանում ենք նստաշրջանի թեմաների մասին.

           Բարբառագիտական ատլասի նյութեր հավաքելու նպատակով Թ. Դանիելյանը 1ամսով գործուղվել է Իջևան, Ալ. Փաշայանը և Ն. Մկրտչյանը՝ Կիրովական, Ա. Գրիգորյանը և Հ. Կոստանյանը՝ Աշտարակ- Ապարան:

Դեկտեմբերի 8- Պրոֆ. Գ. Սևակը գիտխորհրդի նիստում հաղորդում է Մոսկվայում կայացած << Ազգային լեզուների զարգացման օրինաչափությունները՝ կապված սոցիալիստական ազգերի զարգացման հետ>> կոմպլեքսային պրոբլեմի գիտական խորհրդի նիստի արդյունքների մասին:

                                                                                                                                                      (ՀԱԱ, ֆ. 1085, ց. 6, գ.37)

 

            Հայոց լեզվի բաժնի վարիչ Ս. Աբրահամյանը պաշտպանում է դոկտորական ատենախոսություն (թեման՝ ,,Չթեքվող խոսքի մասերը և նրանց բառական ու քերականական հատկանիշների փոխհարաբերությունը ժամանակակից հայերենում,, ):

            Ինստիտուտը հատուկ ուշադրություն է դարձնում աշխատակիցների գիտական որակավորումը բարձրացնելու հարցերին: Այդ նպատակով կազմակերպվում են զեկուցումներ, սեմինարներ, բանավեճեր: Զեկուցումներով հանդես են գալիս նաև այլ ինստիտուտներից կամ քաղաքներից հրավիրված մասնագետներ: ,,Ժամանակակից լեզվաբանության կարևորագույն խնդիրները,, թեմայով զեկուցում է կարդացել ՍՍՀՄ ԳԱ  լեզվաբանության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատակից բ.գ.դ.  Լ. Ա. Մակաևը:

Նոյեմբերի 3-22- Ինստիտուտում անցկացվում է արդի հայերենի հոլովական համակարգին նվիրված բանավեճ, որը հանրապետության գիտական հասարակայնության շրջանում մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում: Բանավեճը շարունակվում է 20 օր: Հանդես են գալիս հանրապետության առաջավոր լեզվաբաններ, դասախոսներ, ուսուցիչներ, լեզվի ինստիտուտի աշխատակիցներ: Քննարկվող հարցի կապակցությամբ ելույթ է ունենում երեսուն անձ:

            Լեզվաբանական նորագույն գրականությանը ծանոթանալու և մասնագիտական խորհրդատվություն ստանալու նպատակով ինստիտուտի տասնմեկ աշխատակիցներ  1966 թ. ընթացքում գործուղվում են Սովետական Միության գիտական խոշոր կենտրոններ:

                                                                                                                                  (ՀԱԱ, ֆ. 1085, ց. 6, գ. 93)

               

 1967թ.

         Ինստիտուտի կառուցվածքը փոփոխություն չի կրել: Ինստիտուտն ունի 4 բաժին և մեկ ամբիոն, որոնք են՝

               1.ժամանակակից հայոց լեզվի բաժին

               2.բառարանագրության բաժին

               3.հայոց լեզվի պատմության բաժին

               4.ընդհանուր լեզվաբանության բաժին

               5.օտար լեզուների ամբիոն:

            Ինչպես նախորդ տարիներին, այնպես էլ 1967թ. ինստիտուտի գիտական կոլեկտիվը ջանքեր է գործադրել, որպեսզի ինստիտուտը դառնա ժամանակակից հայերենի գրավոր և բանավոր խոսքի նորմավորման, ինչպես նաև քերականության և բառագիտության ուսումնասիրության կենտրոն: Պարբերաբար գործնական օգնություն է ցույց տրվել  հանրապետության տարբեր հիմնարկների, նաև  առանձին հեղինակների՝ ուղղագրության, ուղղախոսության և խոսքի կուլտուրայի հարցերում: Տարբեր թեմաներով զեկուցումներ են կարդացել Է. Աղայանը, Գ. Ջահուկյանը, Հ. Կոստանյանը, Գ. Վահանյանը: Հատկապես պետք է նշել կազմախոսական տերմինների և դասագրքերի լեզվի վերաբերյալ մամուլում ծավալված բանավեճի նյութերի հանգամանալից քննարկումը ինստիտուտի ժամանակակից հայոց լեզվի բաժնում, որի արդյունքը գոհունակությամբ ընդունվեց Հայաստանի գրողների միության վարչության կողմից և տպագրվեց «Գրական թերթում»՝ որպես հիշյալ բանավեճն ամփոփող կարծիք:

            Ինստիտուտը հատուկ ուշադրություն է դարձնում աշխատակիցների գիտական որակավորումը բարձրացնելու հարցերին: Այդ նպատակով կազմակերպվում են զեկուցումների լսումներ և սեմինարներ: Հայերենի պատմահամեմատական ուսումնասիրության մի շարք հարցերի և սկզբունքների մասին դասախոսություններ է կարդացել  ՍՍՀՄ ԳԱ լեզվաբանության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատակից, բ.գ.դ., պրոֆ. Է. Ա. Մակաևը: 

            Լեզվաբանական նորագույն գրականությանը   ծանոթանալու և մասնագիտական խորհրդատվություն ստանալու նպատակով ինստիտուտի 15 աշխատակիցներ և 2 ասպիրանտներ գործուղվում են Սովետական Միության գիտական խոշոր կենտրոններ:

            Ինստիտուտում պարբերաբար անցկացվում է մասնագիտական սեմինարների  շարք՝ գիտաշխատակիցների գործուն մասնակցությամբ:

            Մեծ ուշադրություն է դարձվում նաև օտար լեզուների ուսուցման հարցերին, ինստիտուտի ավագ լաբորանտներից մի քանիսը հաջողությամբ մասնակցում են օտար լեզուների խմբակների պարապմունքներին:

            Ինստիտուտում կազմակերպվում է գիտական նստաշրջան՝ նվիրված Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակին: ՍՍՀՄ ԳԱ և ՀՍՍՀ ԳԱ օտար լեզուների ամբիոնների՝ Երևանում կազմակերպած գիտամեթոդական 15-րդ հոբելյանական նստաշրջանի աշխատանքներին զեկուցումներով մասնակցում են նաև Է. Աղայանը և Գ. Ջահուկյանը:                                                                                                                                                                                                                          

  (ՀԱԱ, ֆ. 1085, ց. 6, գ. 92)

 

         Ինստիտուտի կառուցվածքում տեղի է ունենում փոփոխություն. հոկտեմբերի 8-ից կազմավորվում է տերմինաբանության բաժին / բաժնի վարիչ՝ պրոֆ. Գ. Սևակ/: Ըստ այդմ էլ կատարվում է աշխատակիցների նոր վերադասավորում. բարբառագիտական խումբը ընդհանուր լեզվաբանության բաժնից անցնում է հայոց լեզվի պատմության բաժնին, իսկ քարտարանի խումբը մտնում է նորաբաց տերմինաբանության բաժնի մեջ :

              Ինստիտուտն ունի հինգ բաժին և մեկ ամբիոն, որոնք են՝

              Ինստիտուտի հինգ բաժիններում աշխատում են 46 գիտաշխատակիցներ, որոնցից  վեցը գիտությունների դոկտորներ են,  քսանմեկը՝ թեկնածուներ:

              Ինստիտուտն ունի 15 ասպիրանտ:

              Կազմակերպվում է գիտական հաշվետու նստաշրջան՝ նվիրված ակադեմիկոս Գ. Ղափանցյանի ծննդյան 80-ամյակին:

Դեկտեմբերի 12-21 Հանրապետության լեզվաբանական կյանքում կարևոր իրադարձություն էր ժամանակակից գրական արևելահայերենի խոնարհման համակարգի մի շարք վիճելի հարցերին նվիրված բանավեճը: Այն մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց ինչպես մասնագետների, այնպես էլ ուսուցչության շրջանում. խոսվեց շատ հարցերի մասին, որոնք պահանջում էին գիտության զարգացման ժամանակի մակարդակին համապատասխան լուծում:

              Հունգարիայի և Հայաստանի գիտությունների ակադեմիաների գիտական համագործակցության պայմանագրի  համաձայն՝ Հունգարիայի ԳԱ լեզվի ինստիտուտի ներկայացուցիչները եղան Հայաստանում: Ձեռք բերվեց նախնական համաձայնություն երկու ակադեմիաների լեզվի ինստիտուտների հետագա համատեղ աշխատանքի վերաբերյալ:

              Գ. Ջահուկյանը գերմաներեն և հայերեն լեզուներով հոդվածներ է տպագրում Իտալիայում հրատարակված հոբելյանական գիտական երկու ժողովածուներում:

              1968 թ. Գ. Բ. Ջահուկյանը ընտրվում է Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, իսկ 1974 թ.՝ Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս:

 

            Տարեկան փաստացի ստուգումների արդյունքների մասին հաշվետվությունից.

            Քարտարանի հետ կապված ամենացավոտ հարցերից է մկների հարցը: Մի կողմից քարտարանը համալրվում է նորանոր քարտերով, մյուս կողմից մկները ոչնչացնում են դրանք: Սա լուրջ պրոբլեմ է, քանի որ դեղամիջոցների օգնությամբ չի հաջողվում դրանց ոչնչացնել: Հավանաբար անհրաժեշտ է մտածել քարտարանը այնտեղից (ներքնահարկից-խմբ.) տեղափոխելու մասին, այլապես մենք կկորցնենք երկարատև տարիների ընթացքում ստեղծված այդ, իրոք, կարևոր արժեքները:   

                                                                                                                                                                                                                      (ՀԱԱ, ֆ. 1085, ց. 7, գ. 8)

           Ինստիտուտը հատուկ ուշադրություն է դարձնում աշխատակիցների գիտական որակավորումը բարձրացնելու հարցերին: Պարբերաբար կազմակերպվում են սեմինարներ՝ նվիրված լեզվաբանության ընդհանուր և մասնավոր հարցերին: Բաժիններում լսվում են առանձին զեկուցումներ և այլն: Ինստիտուտի աշխատակիցների և հանրապետության բուհերի մասնագետների համար զեկուցումներ են կարդացել պրոֆ. Ուիլյամ Թաունսդը և Էթել Ուոլեսը՝ ,,Ամազոնի բնիկների լեզուների ուսումնասիրությունը, /Մեքսիկա/, դոկտոր Պ. Յունգմանը՝ ,,Հայագիտությունը Արևմտյան Գերմանիայում,, /ԳՖՀ/, ՍՍՀՄ ԳԱ լեզվաբանության ինստիտուտի տնօրեն պրոֆ. Վ. Ն. Յարցևան՝ ,,Ժամանակակից սոցիոլոգիական լեզվաբանության պրոբլեմները,, և «Շարահյուսական կառուցվածքների տարողության չափը» թեմաներով:

            Կազմակերպվել  է հաշվետու գիտական նստաշրջան, որտեղ զեկուցումներով հանդես են եկել Գ. Ջահուկյանը, Թ. Ղարագյուլյանը, Ն. Պառնասյանը, Ս. Անթոսյանը, Լ. Պետրոսյանը, Ա. Սարգսյանը և ուրիշներ:

            Լեզվաբանական նորագույն գրականությանը   ծանոթանալու և մասնագիտական խորհրդատվություն ստանալու նպատակով 18 աշխատակիցներ և ասպիրանտներ գործուղվում են Սովետական Միության գիտական խոշոր կենտրոններ ու գրադարաններ: Գործուղման արդյունքների մասին բաժիններում լսվում են հաշվետվություններ: Գործառական հնչյունաբանության խմբի անդամները մասնակցում են ՍՍՀՄ բարձրագույն կրթության նախարարությանն առընթեր լեզվաբանական հանձնաժողովի հնչյունաբանության բաժնի՝ Մոսկվայում տեղի ունեցած նիստի աշխատանքներին: Թբիլիսիում գումարված համամիութենական բարբառագիտական խորհրդակցությունում լեզվաբանական նորագույն մեթոդներով հայ բարբառների ուսումնասիրությանը նվիրված իր նոր աշխատանքի մի քանի արդյունքների մասին զեկուցումով հանդես է գալիս պրոֆ. Գ. Ջահուկյանը:

            Կադրերի պատրաստման բավական արդյունավետ միջոց է դիսերտանտների հետ տարվող աշխատանքը: Ինստիտուտն իր և այլ հիմնարկների աշխատակիցներից ունի ժամանակակից հայոց լեզվի, բարբառագիտության, բառարանագրության և տերմինաբանության գծով դիսերտանտներ: Գիտական խորհուրդը ժամանակին հաստատել է նրանցից յուրաքանչյուրի աշխատանքի անհատական պլանը, դիսերտացիոն աշխատանքի թեման և նշանակել խորհրդատու:

            1969թ. ինստիտուտն ունեցել է արտադրությունից կտրված եղանակով  ասպիրանտուրայի ընդունելություն հետևյալ մասնագիտությունների գծով. դասական լեզվաբանություն /2տեղ՝ սանսկրիտ և լատիներեն/, կիրառական լեզվաբանություն /2 տեղ/, տերմինաբանություն /1 տեղ/, ուգրո-ֆիննական /1 տեղ՝ հունգարերեն/ և հարավ-կովկասյան լեզուներ /1 տեղ/: Ինստիտուտը 1969թ. ունի 19 ասպիրանտ:

            1969թ. ընթացքում հայոց լեզվի կաբինետի ֆոնդը հարստացել է շուրջ 100 անուն մասնագիտական նոր գրականությամբ: Կաբինետն ստանում է մոտ երեք տասնյակ հայրենական և արտասահմանյան մասնագիտական ամսագրեր ու հանդեսներ: Այս կապակցությամբ կուզենայինք ՀՍՍՀ ԳԱ հասարակական գիտությունների բաժանմունքի ուշադրությունը հրավիրել արտաքուստ գուցե թե երկրորդական թվացող, սակայն շատ կարևոր մի հարցի վրա: Հանրահայտ է Հայաստանի գրախանութներում լեզվաբանական նորագույն գրականության անբավարար ստացման փաստը: Երբեմն նորույթները դժվար են ձեռք բերվում նաև Մոսկվայի և Լենինգրադի մասնագիտացված գրախանութներից: Նորագույն գրականության իր ունեցվածքով Ակադեմիայի ֆունդամենտալ գրադարանը հարուստ է: Դրան հակառակ, չափազանց աղքատիկ է հասարակական գիտությունների բաժանմունքի գրադարանը: Լեզվաբանության վերաբերյալ նոր գրքերի կրկնօրինակներ ֆունդամենտալ գրադարանից այստեղ համարյա չեն ստացվում: Բնականաբար, սա առաջացնում է գիտաշխատողի ժամանակի ավելորդ կորուստ և երբեմն փաստորեն կտրում նրան իր աշխատավայրից: Վիճակը վատ է նաև հին և հազվագյուտ գրքերի ձեռքբերման հարցում:

                                                                                                  (ՀԱԱ, ֆ. 1085,  ց.6, գ. 95)

 

          Գ. Բ. Ջահուկյանը պարգևատրվում է ,,Աշխատանքային արիության համար,, մեդալով  և  Մխիթարյան միաբանության հոբելյանական արծաթե մեդալով:

            Է. Բ. Աղայանին շնորհվում է ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչում:

          «Լրաբերի» էջերում ծավալվում է բանավեճ՝ նվիրված տերմինաբանության հարցերի քննարկմանը , որը տևում է մի քանի տարի: Բանավեճին մասնակցում են նաև ինստիտուտի աշխատակիցներից շատերը՝ Է. Աղայան. Ա. Աբրահամյան, Ս. Աբրահամյան, Ս. Ասլանյան և այլք: Խմբագրության խնդրանքով Գ. Ջահուկյանը « Հայոց լեզվի տերմինաբանության զարգացման հարցերի քննարկումը» հոդվածում ամփոփում է  « Լրաբերի » 1969 թ.  N7, 1970թ. N12, 1971 թ. N1,2,6,7,8-ում տպագրված հոդվածներում արծարծված հարցերի քննարկումը: