ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ ԴԱՍ

     Գրաբարն իբրև գրային հայերենի զարգացման առաջին շրջան

      Գրաբարի հնչյունական համակարգը

1. Որոշիր հայերենի տեղը աշխարհի լեզուների շարքում.

Հնդեվրոպական ընտանիք                     Իբերո-կովկասյան ընտանիք

հնդկական լեզուներ                                  քարթվելական լեզուներ /վրաց., սվան./        

իրանական լեզուներ                                 աբխազ-ադիգեական լեզուներ

սլավոնական լեզուներ                              բացբի-կիստինյան լեզուներ /չեչեներեն/    

հայերեն                                                        դաղստանյան լեզուներ

ռոմանական լեզուներ

գերմանական լեզուներ

հունարեն   և այլն

Ուգրո-ֆիննական ընտանիք /ֆիններեն, էստոներեն, հունգարերեն/, թուրքական ընտանիք /թուրքերեն, ադրբեջաներեն, ղազախերեն/, մոնղոլական ընտանիք, տունգուս-մանջուրական ընտանիք, սեմական ընտանիք /եբրայերեն, ասորերեն, արաբերեն/, քամյան ընտանիք /հին եգիպտերեն, ղպտիերեն/, բանտու լեզվախումբ /Աֆրիկայում/, դրավիդյան լեզվախումբ /Հնդկաստանում/, չին-տիբեթական լեզվախումբ, անկախ լեզուներ՝ բասկերեն, ճապոներեն, և այլն:

1. Մտապահիր հայերենի զարգացման ժամանակագրությունը.

Ա/ նախագրային հայերենի շրջան /նախքան մ.թ.  հինգերորդ դարը/

Բ/ գրային հայերենի շրջան  /մ.թ.  հինգերորդ դարից սկսած/

     ա/ հին հայերենի կամ գրաբարի շրջան /5-ից 11-րդ դարեր/

     բ/ միջին հայերենի շրջան /12-ից 16-րդ դարեր/

     գ/ նոր հայերենի կամ աշխարհաբարի շրջան /17-րդ դարից սկսած/

1. Համեմատիր, գտիր տարբերությունները.

Ծանոթություն:   ա/  Է տառի համապատասխան հնչյունը նախապես եղել է երկբարբառային՝ եյ արտասանությամբ.

բ/ ւ  տառը նախապես ներկայացնում էր երկշրթնային ձայնորդ հնչյուն.

գ/ քանի որ ու գրությունը համարվում է երկու տառերի /ո և ւ/  կապակցություն, մաշտոցյան այբուբենում ու - ն իբրև տառ ընդգրկված չէ, չնայած գրաբարը  ու  ձայնավոր ուներ.

դ/ լ ձայնորդը նախապես երկու տեսակ է եղել՝ փափուկ և կոշտ. կոշտ լ – ն հետագայում   վերածվել է ղ-ի.

• / և, օ, ֆ տառերը հայերենի այբուբեն են ներմուծվել հետագայում:

1. Ուշադրություն դարձրու մաշտոցյան այբուբենի տառերի թվային արժեքներին.

• ա	1	ժ	10	ճ	100	ռ	1000
  բ	2	ի	20	մ	200	ս	2000
  գ	3	լ	30	յ	300	վ	3000
  դ	4	խ	40	ն	400	տ	4000
  ե	5	ծ	50	շ	500	ր	5000
  զ	6	կ	60	ո	600	ց	6000
  է	7	հ	70	չ	700	ւ	7000
  ը	8	ձ	80	պ	800	փ	8000
  թ	9	ղ	90	ջ	900	ք	9000

Ծանոթություն:  ա/ տառի կամ տառակապակցության թվային գործածությունը հուշելու համար այն առնում էին վերջակետերի կամ միջակետերի մեջ, ինչպես՝   :ՋԿԱ:  կամ  .ՋԿԱ. /=961/. բ/ ավելի բարձր թվեր արտահայտելու համար գործածվում էր բյուրի նշանը / ^ /, որը տառի կամ տառակապակցության թվային արժեքը բարձրացնում էր չորս զրոյով. Օրինակ՝  .Բ. /= 2/,   .Բ^. /=20000/, .ԺԶ. /=16/, .ԺԶ^. /=160000/, գ/ մեծ թվերը երբեմն արտահայտվում էին տառերի զուգորդմամբ, ինչպես՝ .ԴՌ. /=4000/:

Վարժություն.   Գրիր առնվազն տասը տառ կամ տառակապակցություն /նկատի ունենալով հազարավոր – հարյուրավոր – տասնավոր – միավոր հաջորդականությունը/, ապա որոշիր դրանց թվային արժեքները:  Գրիր նաև առնվազն տասը թիվ, ապա դրանք արտահայտիր տառերով ու տառակապակցություններով:

1. Գրավոր շարադրիր դասի ամբողջական բովանդակությունը՝ պատասխանելով հետևյալ հարցերին.

1. Թվարկիր մի քանի լեզվաընտանիք:
2. Հայերենը որ լեզվաընտանիքի լեզու է:
3. Հարևան  լեզուներից որն է հայերենին ցեղակից:
4. Հարևան  որ լեզուները հայերենին ցեղակից չեն:
5. Ինչ դիրք է գրավում գրաբարը հայերենի պատմական դրսևորումների շարքում:       
6. Քանի տառ ունի մաշտոցյան այբուբենը:
7. Մաշտոցյան այբուբենի է   և  ե  գրերը ինչ հնչյուններ են արտահայտում:
8. Նախապես ինչ տեսակներ է ունեցել   լ   ձայնորդը:
9. Ինչու գրաբարյան ու ձայնավորին համապատասխանող տառ չկա մաշտոցյան այբուբենում:
10. Գրաբարյան որ բաղաձայն հնչյունն է բացակայում աշխարհաբարում:
11. Աշխարհաբարի որ բաղաձայն հնչյունը չկար գրաբարում:
12. Մաշտոցյան այբուբենի տառերը թվեր արտահայտելու համար քանի շարքի էին բաժանվում, և որ տառերն էին ներկայացնում միավորներ, որոնք՝ տասնավորներ, որոնք՝ հարյուրավորներ, որոնք՝ հազարավորներ: