Միջազգային գիտաժողով Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտում

        Հունիսի 30-ին և հուլիսի 1-ին ՀՀ ԳԱԱ   Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինս­տի­տու­տում բառարանագրության բաժնի նախաձեռնությամբ կայացավ հա­յե­րե­նա­գի­տական երկօրյա գիտաժողով՝ «Բառագիտության հար­ցեր» խո­րա­գրով: Գիտաժողովին որոշ զեկուցումներ ներկայացվեցին առ­ցանց ձևաչափով:

       Գիտաժողովի մասնակիցներին ողջունեց և արդյունավետ աշխատանք մաղթեց ԼԻ տնօրեն Վիկտոր Կատվալյանը՝ կարևորելով նմանատիպ գիտաժողովների դերը հայերենագիտության զարգացման գործում: Պարոն Կատվալյանն ընդգծեց, որ  բառարանագրության բաժինը լայնածավալ աշխա­տանք­ներ է կատարել և շարունակում է կատարել. մասնավորապես կարևորվեց ըն­թեր­ցողների շրջանում լայն արձագանք գտած «Նոր բառեր» պրակաշարի հրատարակումը՝ բ.գ.թ. Անահիտ Գալստյանի ղեկավարությամբ: Բաժնի աշ­խա­տանք­ների շարքը լրացրեց նաև սույն գիտաժողովը՝ միավորելով հայե­րենի բա­ռա­գիտության առանցքային հարցերով հետաքրքրվող գիտական հան­րույթին:

        Երկօրյա գիտաժողովն ընթացավ երկուական նիստերով (նախագահողներ՝ Վ. Կատվալյան, Գ. Մխիթարյան, Ն. Սիմոնյան, Լ. Մար­գարյան), որոնց ընթաց­քում հայերենի բառագիտությանն առնչվող տարաբնույթ զեկուցումներով հան­դես եկան գիտնականներ, հե­տա­զոտողներ, ուսուցիչներ և ուսանողներ ՀՀ  տարբեր հաս­տատու­թյուն­ներից (ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան ԼԻ,  Երևանի պետական, Խ. Ա­բով­յանի անվան հայկական պետական ման­կավարժական, Ռուս-հայկական, Գա­վա­ռի պետա­կան, Հայաստանի ազ­գային ագրարային համալսարաններ,  «Տա­թև» ԳԿՀ, Ա. Շահինյանի անվան Ֆիզ­մաթ մասնա­գիտացված և Աստղաձորի  միջ­նակարգ դպրոցներ, Վարդենիկի կրթահամալիր):

         Զեկուցումների մի մասը նվիրված էր բառարանագրության որոշ առանցքային հիմ­­նա­հարցերի. դրանք վերաբերում էին   ժամանակակից հայերենի բացատրական բա­­ռարաններում չվկայված բա­ռերին, Հրաչյա Աճառյանի «Հայերէն արմատական բառարանում» տեղ գտած պատա­հա­կան նմանու­թյուններին ու կեղծ ար­մա­տա­կից­նե­րին, նոր անձնանունների բառարանագրման անհրաժեշտությանն ու արդի մի­տում­ներին: Անդ­րա­դարձ կատարվեց բառերի բառարանային բա­ցատ­րու­թյան հոմանշային եղա­նա­կին, «Առաջնորդ անգլերեն և հայերեն զրու­ցատրության» աշխա­տու­թյան բառա­րա­նագրական արժեքին: 

          Զեկուցումների մի մասն էլ վերաբերում էր օտարաբանությունների գործածությանը, արևմտահայ երգիծաբանության մեջ դրանց ո­ճական արժեքին: Ներկայացվեցին զեկուցումներ եզրույթների նկարա­գրա­կա­նու­թյան և պայմանականության հարա­բե­րակ­ցու­թյան խնդրի, ինչպես նաև գինեգործական եզրույթների վերա­բեր­յալ: Անդրադարձ կատարվեց «զենք, զինամթերք» նշանակող գրաբարյան բառերի իմաստային զարգացումներին, ժամանակակից հայերենի բուսանուններում մար­դաբանական փոխաբերացմանը (Ար­ցա­­խի բարբառի և անգլերենի համեմատությամբ):

          Գիտաժողովի մասնակիցներն անդրադարձան նաև գեղարվեստական գրականության առանձին նմուշների բառապաշարային (հատկական փոխառություններ) առանձնահատկություններին: Հետաքրքիր զեկուցումներ ներկա­յաց­վեցին հայերենի դնել բայի, ինչպես նաև երգ բաղադրիչով կազ­մու­­­­թյուն­նե­րի իմաստագործառական առանձնահատկությունների վերաբերյալ: Անդրադարձ կատարվեց գունանշող բառերի իմաս­տաբանական ա­ռանձ­­նա­հատ­կու­թյուն­­ներին, արդի հայե­րե­նում ա­ռող­­ջապահությանը, բժշկությանը վերաբերող բառերի փո­­խա­բե­րա­կան գոր­­­ծա­ծություններին, Ղարաբաղի բար­բա­ռում ռազմական ոլորտի բա­ռերի բառաշերտային տեղաշարժին: 

         Ներկայացվեցին հայ-ալբանական բա­­ռային մի քանի զուգաբանություններ,  կառուցվածքային-ի­մաս­­տային տեսանկյունից քննվեց ա­վե­լորդաբանությունը արդի հայերենում, կատարվեց Էդուարդ Աղայանի աշ­խա­տու­թյուն­նե­­րում բա­­ռա­կազ­մու­թյան տեսական հարցերի, ինչպես նաև  Արցախի վարչատարածքային միավորների ան­­­վա­նումների տարա­ժամանակյա քննություն: Գի­տաժողովին մասնակցող ուսուցիչ հետազոտողներն անդրադարձան խոսքում բառի  ընտ­րության նշանակությանը, դպրոցում բառագիտության ուսուցման մար­տա­հրավերներին և լուծումներին:

        Գիտաժողովն աչքի ընկավ ակտիվ քննարկումներով, առաջարկներով: Ամփոփիչ հատվածում ներկաները դրական գնահատեցին գիտաժողովի աշխատանքները: Նշվեց, որ բոլոր զեկուցումներն էլ հետաքրքիր էին, ունեին գիտական արժեք, և անհրաժեշտ է դրանք տպագրել: