Գիտահետազոտական աշխատանքների ընթացքը ՀՀ ԳԱԱ լեզվի ինստիտուտի բարբառագիտության բաժնում

08/04/2020
Հայ բարբառների ուսումնասիրության ուղղությամբ 2020 թ. առաջին եռամսյակում կատարվել են հետևյալ աշխա­տանքները.
 
1. «Հայ բարբառագիտություն» ակադեմիական միհատորյակի ստեղծման աշխա­տանք­ներ. Բարբառային հայերենի քերականական առանձնահատկություններ /Վ.Կատվալյան/ - Դիտարկվել են բարբառային անվանական հատկանիշների դրսևորման որոշ յուրահատկություններ տարբեր ճյուղերի բարբառներում /բաղադրյալ հոգնակերտներ, հոլովների ձևավորման զանազանություններ, ներգոյականի իմաստի արտահայտման տարբերակներ, հոլովումների յուրահատկություններ, դերանունների կրճատ ու հավելվածավոր ձևեր/: Ընթանում են աշխատանքներ բարբառային հատկանիշների դասակարգման ուղղությամբ /մարող և կենսունակ հատկանիշներ, հակադրական և ոչ հակադրական հատկանիշներ/:
 

2.Բարբառային կենդանի խոսքի հետազոտություն /Վ.Կատվալյան, Հ.Խաչատրյան, Հ.Մեսրոպյան/ - Ուսումնասիրվել են Վանի բարբառի դրսևորումները Կոտայքի մարզում, դիտարկվել է Լեռնանիստ գյուղի, Հրազդան քաղաքի Կաքավաձոր, Ջրառատ, Վանատուր թաղամասերի բնակիչների բարբառային խոսքը: Ներկայում հետազոտվում են Խոյ-Մարաղայի բարբառի դրսևորումները Կոտայքի մարզում, դիտարկվում են Արամուս, Ձորաղբյուր, Մայակովսկի, Զովունի, Կամարիս գյուղերի խոսվածքները: Համշենի բարբառի հետազոտություններ են ընթանում աբխազահայերի բարբառային արդի խոսքի գրանցմամբ ձեռք բերված նյութի շրջանակներում: Իրանի Իսլամական Հանրապետության  Թեհրանի և Իսպահանի  տարածաշրջաններում պարսկահայության շրջանում կատարվել է բարբառային նյութերի հավաքում, մասնավորապես՝ գրի են առնվել Նոր Ջուղայի բարբառին և Փերիայի խոսվածքին բնորոշ բարբառային բուսանուններ։

 
3.Բարբառների բառապաշարի ուսումնասիրություն, բառիմաստային զուգաբանությունների քննու­թյուն /Հ.Մեսրոպյան, Ջ.Բառնասյան, Ա.Աբրահամյան, Հ.Խաչատրյան/:
         Կատարվել է «բույս» հատկանշող բառապաշարի իմաս­տա­գործառական դասակագում, հնչատարբերակների, հոմանշային շարքերի և դարձվածքների, բանա­հյու­­սական միավորների առանձնացում, թփերի բարբառային անվանումների քարտագրում։
         Հայերենի տարբեր բարբառներին նվիրված մենագրություններից, բարբառով գրված մի շարք երկերից ու բանահյուսական նյութերից քաղվել են բարբառային դարձվածքներ,  ասացվածքներ,  կատարվում է հավաքված նյութի դասդասում: Խոսքային այդ միավորների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս վեր հանելու լեզվամտածողության տարբերություններ ու ընդհանրություններ, նաև այդ եղանակով դիտարկելու  բարբառների մերձավորության աստիճանը։
Կազմվել և կազմվում են Ակնա բարբառի բառապաշարը ներկայացնող բառացանկեր, հընթացս դիտարկվում են բառապաշարի շերտերը ըստ այդ բառացանկերի:
Կատարվել է  Համշենի բարբառի` Գուդաուտայի շրջանի մի շարք խոսվածքների բառապաշարի վերաբերյալ նյութերի հավաքում, մշակում և դասդասում՝ տարածաշրջանի այլ խոսվածքների հետ համեմատությամբ: Նյութերը քաղվել են ոչ միայն Համշենի բարբառին վերաբերող մենագրություններից և աշխատություններից, այլ նաև համշենահայ բարբառախոսներից, հետազոտության համար կուտակվել է բավականաչափ հարուստ նյութ:                                                                        
 
4. Չուսումնասիրված բարբառային միավորների հետազոտություն  /Գ.Գևորգյան /
Արաբկիրի խոսվածքի վերաբերյալ տեղեկություններ են քաղվել Հայերենի բարբառագիտական ատլասի (ՀԲԱ) ծրագրով գրանցված նյութերից, նաև առկա գրականությունից, բարբառային և բանահյուսական նյութերից։ Կուտակվել է ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ լեզվական հսկայածավալ նյութ: Ներկայում կատարվում է հավաքված նյութի ուսումնասիրում, մշակում և գիտական վերլուծություն: Համակարգվում են Արաբկիրի խոսվածքի վերաբերյալ տեղեկությունները, դասդասվում բարբառային նյութը, կազմվում են բառացանկեր:
 
5. Հայերենի բարբառային միավորների համեմատական ուսումնասիրություն: /Ա.Վարդանյան /
        Կատարվել է հյուսիսային Գողթնի միջբարբառի վերաբերյալ ուսումնասիրությունների արդյունքների ամփոփում և այժմ ընթանում են մենագրության շարադրման աշխատանքներ: Ընթացքի մեջ են Նախիջևանի ողջ տարածքի հայաբնակ բնակավայրերն ընդգրկող 8 բարբառների համեմատական ուսում­նա­սի­րության, նրանց հատկանիշների աղյուսակների կազմման, միմյանց նկատմամբ  առնչությունների և կրած պատմական փոփոխությունների բացահայտման, հատկա­նիշների տարածման սահմանների քարտեզագրման աշխատանքներ:
 
6. Հայերենի բարբառագիտական ատլասի նյութերի համալրման և թվայնացման աշխատանքներ (քերակա­նական զուգաբանությունների մուտ­քա­գրում): /Ն.Սահակյան, Մ.Խառատյան /
Մուտքագրվել են 10 տետրերի քերականական զուգաբանություններին վերաբերող նյութեր: Շարունակվում է նոր տետրերի մուտքագրումը:
 
7.Բարբառային զուգաբանությունների աղյուսակների կազմում /Ա.Մկրտումյան/
Կազմվել են Հայերենի բարբառագիտական ատլասի նյութերի հավաքման ծրագրով գրանցված՝ Վայոց ձորի մարզի 4 բնակավայրի (Վերնաշեն, Խաչիկ, Աղավնաձոր, Եղեգնաձոր) և Կոտայքի մարզի 2 բնակավայրի (Գառնի, Բալահովիտ) բարբառային հատկանիշների աղյուսակները՝ ըստ Գևորգ Ջահուկյանի բարբառների բազմահատկանիշ դասակարգման:
 
8.«Հայերենի բարբառագիտական բառարանի» կազմում /մասնակցում են բաժնի բոլոր աշխատակիցները/
 
Կատարվել են բառարանի բառահոդվածների ցանկի կազմման, ճշգրտման աշխատանքներ: Ներկայում շարունակվում է ցանկի համալրումը, սկսվել են բառահոդվածների շարադրման աշխատանքներ: 
 
Թեմատիկ ծրագիր – Ընթանում են աշխատանքներ «Արագածոտնի մարզի բարբառային համապատկեր» թեմատիկ ծրագրի իրականացման ուղղությամբ /Հ.Խաչատրյան, Ս.Միքայելյան, Վ.Կատվալյան, Ա.Աբրահամյան/: Կատարվում է բարբառագիտական արշավների ընթացքում Աշտարակի տարածաշրջանի մի շարք համայնք­ներում տեսա­ձայ­նագրման եղա­նակով, ինչպես նաև հարցարանների միջոցով հավաք­ված բարբառային նյութի մշակում, ուսումնասիրություն:
 
Հրապարակումներ՝
        Բաժնի աշխատակիցները հրապարակման են ներկայացրել մի շարք աշխատանքներ, ներկայում պատրաստում են հոդվածներ, զեկուցումներ, մենագրություններ.
Հոդվածներ, զեկուցումներ
 
Վ.Կատվալյան, Վանի բարբառի դրսևորումները Կոտայքի մարզում
Վ.Կատվալյան, Խոյ-Մարաղայի բարբառի դրսևորումները Կոտայքի մարզում
Վ.Կատվալյան, Մի քանի դիտարկում բարբառային հայերենի բառապաշարի մասին
В.Катвалян, Отражение некоторых особенностей маштоцовской орфографии в фонетических системах современных армянских диалектов
Գ.Գևորգյան, «Բարբառային նյութի համակարգչայնացման առանձնահատկություն­ները»
Հ.Մեսրոպյան, Բուսանունները  «Հայերենի բարբառագիտական ատլասի նյութերի հավաքման ծրագրում»
Հ.Մեսրոպյան, Բուսանունները  Ա.Ղանալանյանի  «Հայկական առածանիում»
Հ.Մեսրոպյան, Բարբառային նիւթերը «Արարատ» հանդէսի էջերում
Հ.Մեսրոպյան, Հոգի   և  հոգեհաց  հասկացությունների բարբառային համարժեքները 
Հ.Մեսրոպյան, Քրիստոնեության ազդեցությունը հայերենի բառապաշարի վրա
Հ.Մեսրոպյան, Հայերենի բարբառները  Ա. Բակունցի ստեղծագործություններում
Հ.Խաչատրյան, Արագածոտնի մարզի մի շարք խոսվածքների՝ ազգակցական հարաբերություններ արտահայտող բառանունների քննություն
Հ.Խաչատրյան, Համշենի բարբառի` Գուդաուտայի շրջանի մի շարք խոսվածքների բառապաշարի մասին
Ջ.Բառնասյան, Լեզվամտածողության յուրօրինակ արտահայտություններ Արարատյան և Թիֆլիսի բարբառներում
Ա.Աբրահամյան, Ակնի բարբառի բառապաշարի շերտերը
Ա.Վարդանյան, Ճահուկ-Վայքի միջբարբառի  տարածման պատմական սահմանները
Ա.Վարդանյան, «Զոկ» ցեղանվան ստուգաբանությունը
Ա.Վարդանյան, Հյուսիսային Գողթնի խոսվածքների ձևաբանական առանձնահատ­կու­թյունները
 
Մենագրություններ
Վ.Կատվալյան, Հայաստանի Հանրապետության բարբառային համապատկեր, Գիրք 2, Կոտայքի մարզ
Գ.Գևորգյան, «Հայերենի բարբառագիտական ատլաս. բայական զուգաբա­նություններ»
Ա.Վարդանյան, Հյուսիսային Գողթնի խոսվածքների համեմատական քննություն
Ա.Վարդանյան, Նախիջևանի տարածքի բարբառային միավորների ընդհանուր բնութագրերը
 

Հայտարարություններ

Ատենախոսություններ

Թամարա Նելսիկի Պողոսյան «17-րդ դարի աշխարհաբար տպագիր գրքերի լեզվական  քննություն»

 (թեկնածուական ատենախոսություն)  Ժ.02.01 «Հայոց   լեզու»

30.03.2020, ժ.15-ին

Գիտական ...

Զարուհի Հրայրի Խաչատրյան «Ձիանունները պարսկերենում և հայերենում․ համեմատական քննություն»

 (թեկնածուական ատենախոսություն)  Ժ.02.02 «Ընդհանուր և համեմատական  լեզվաբանություն»

10.02....

 
Education - This is a contributing Drupal Theme
Design by WeebPal.