Հովհաննիսյան Հայկանուշ

ՀԱՅԿԱՆՈՒՇ ԱՆՈՒՇԱՎԱՆԻ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ 
ՀՀ ԳԱԱ Հ.Աճառյանի անվան Լեզվի ինստիտուտի գիտաշխատող

Տարեթիվ, ամսաթիվ, ծննդավայր
1941թ. 14 հոկտեմբերի, գ. Քասախ
Կրթություն
1949-1959թ.թ. Երևան, Ա.Ս.Գրիբոյեդովի անվան միջնակարգ դպրոց
1960-1965թ.թ. Երևանի Խ.Աբովյանի անվան պետական Մանկավարժական ինստիտուտ, 
բանասիրական ֆակուլտետ
Աշխատանքային գործունեություն
1959-1960թ.թ. ՀՀ ԳԱ Հ.Աճառյանի անվան Լեզվի ինստիտուտ. լաբորանտ, ավագ 
լաբորանտ.
1965-1976թ.թ. ՀՀ ԳԱ Ֆունդամենտալ գրադարան, ,,Հայկական Համաբարբառ,,- ի բաժին, 
մատենագետ, ավագ մատենագետ, կրտսեր գիտաշխատող.
1977 թվից ՀՀ ԳԱ Հ.Աճառյանի անվան Լեզվի ինստիտուտ, ,,Հայկական Համաբարբառի,, 
բաժին. կրտսեր գիտաշխատող, 1982 թվիցª գիտաշխատող.
Այլ տվյալներ
Ունի նաև պահեստի բուժքրոջ որակավորում: 10 հատոր Համաբարբառների և բազմաթիվ 
հոդվածների հեղինակ է: 
Անձնական տվյալներ
Ունի չորս աղջիկ և երեք թոռ:
Հեռախոս 64-21-51.

ՀԱՄԱԲԱՐԲԱՌՆԵՐ.
1.  Ղազարայ  Փարպեցւոյ 0«Պատմութիւն Հայոց» և «Թուղթ առ Վահան 
Մամիկոնեան» կամ  «Մեղադրութիւն ստախօս աբեղայից» Տփղիս, 1904թ. բառա-քերական 
համաբարբառ, 1972թ. Երևան.
2.  Ղազարայ Փարպեցւոյ  «Թուղթ առ Վահան Մամիկոնեան», Տփղիս, 1904թ. 
բնագրային համաբարբառ. 1973թ. Երևան.
3.  Մխիթարայ Այրիվանեցւոյ «Պատմութիւն Հայոց»,  Մոսկվա, 1860թ. բնագրային 
համաբարբառ. 1975. Երևան.
4.  Զէնոնի Իմաստասիրի  «Յաղագս բնութեան» Երևան, 1950թ. բնագրային
համաբարբառ. 1978թ. Երևան.
5.  Ուխտանիսի Եպիսկոպոսի «Պատմութիւն Հայոց», Վաղարշապատ, 1871թ. 
բնագրային համաբարբառ /քառահատոր/. 1985-1988թթ. /անտիպ, թվայնացված,
խտացված սկավառակի վրա. նաև ինքնահրատ. 2007-2010թ.թ./ 
6.  Աբրահամու Խոստովանողի «Վկայք Արեւելից», Էջմիածին, 1921թ. բնագրային 
համաբարբառ. /երկու հատորով/ /անտիպ, թվայնացված,  խտացված սկավառակի 
վրա. նաև ինքնահրատ. 2014թ./
7. Ավարտին է հասցնում Անանիա Շիրակացու «Տիեզերագիտութիւն և տոմար» գործի 
բնագրային համաբարբառը:
8. Խմբագրել է Կիրակոս Գանձակեցու «Պատմութիւն Հայոց» աշխատության 2300 էջ 
կազմող բնագրային համաբարբառը:
9.  Մասնակցել է Եղիշէի, Մովսես Խորենացու, Եզնիկ Կողբացու գործերի 
համաբարբառների կազմության աշխատանքներին:

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ.
1. ՙԹևավոր մտքեր Ղազար Փարպեցու «Պատմութիւն Հայոց» և «Թուղթ առ Վահան 
Մամիկոնեան» գործերում /«Գրքերի աշխարհ» ամսաթերթ 15/5-1978թ. Երևան./ 
2. «Եզնիկի խոսքն այսօր» . /«Երկիր Նաիրի» շաբաթաթերթ. 16/12-1994թ. Երևան./ 
3.  «Ստորոգյալի արտահայտության յուրահատկությունները Ղազար Փարպեցու 
գործերում». /Ներկայացվել է Գիտությունների Ակադեմիայի Հր.Աճառյանի անվան Լեզվի 
ինստիտուտի 1986թ. գիտական նստաշրջանին/:
4. ՙԱշխարհիկ խոսակցական տարրերը Ղազար Փարպեցու «Պատմութիւն Հայոց» և 
«Թուղթ առ Վահան Մամիկոնեան» գործերում. /ներկայացվել է Գիտությունների 
Ակադեմիայի Հր.Աճառյանի անվան Լեզվի ինստիտուտի 1987թ. գիտական 
նստաշրջանին:/
5.  «Ուխտանէս  Եպիսկոպոսի,,Պատմութիւն  Հայոց»  գրքում  տեղ  գտած  մի  շարք 
սխալագրությունների ուղղումներ».  /Ներկայացվել է Գիտությունների Ակադեմիայի 
Հր.Աճառյանի  անվան  Լեզվի  ինստիտուտիª  1989թ.  գիտական  նստաշրջանին: 
«Գիտություն և Տեխնիկա» ամսագիր, 2007թ. 03. Երևան./ 
6. «Ղազար Փարպեցու «Թուղթ առ Վահան Մամիկոնեան» գործում եղած մի քանի 
արտահայտությունների պարզաբանումներ՚.  /Ներկայացվել է Գիտությունների 
Ակադեմիայի Հր.Աճառյանի անվան Լեզվի ինստիտուտի 1990 թ. գիտական 
նստաշրջանին: «Գիտություն և Տեխնիկա» ամսագիր, 2004թ. 09. Երևան./:
7.  «Մովսես Խորենացու տողերի նոր մեկնաբանություն»  /Ներկայացվել է 
Գիտությունների Ակադեմիայի Հր.Աճառյանի անվան Լեզվի ինստիտուտի 1999թ. 
ակադեմիկոս Արարատ Ղարիբյանի ծննդյան 100 ամյակին նվիրված գիտական 
նստաշրջանին: «Գիտություն և Տեխնիկա» ամսագիր, 2004. 02. Երևան./:
8.  «Գրաբարյան  բառիմաստային  անցումներ  արդի  գրական  հայերենում 
բարբառների համեմատությամբ` հիմք ունենալով Ղազար Փարպեցին». /Ներկայացվել է 
Գիտությունների Ակադեմիայի Հր.Աճառյանի անվան Լեզվի ինստիտուտի 2000թ. 
գիտական նստաշրջանին:/
9. «Մի շարք բառերի ու երևույթների մեկնաբանությունը Մովսես Խորենացու 
«Պատմութիւն Հայոց,, երկի մեջ»,  /Ներկայացվել է Գիտությունների Ակադեմիայի 
Հր.Աճառյանի անվան Լեզվի ինստիտուտի 2001թ. գիտական նստաշրջանին: «Գիտություն 
և Տեխնիկա» ամսագիր, 2005թ. 08,12. Երևան./
10. «Շիրակի և հարակից շրջանների բարբառը Շապուհ Բագրատունու «Պատմութիւն»
երկում».  /Շիրակի պատմամշակութային ժառանգությունը հանրապետական վեցերորդ 
գիտական նստաշրջանի նյութեր. 2004թ. Գյումրի./ ,,Գիտություն և Տեխնիկա,, ամսագիր,
2004թ. 04. Երևան. /
11.  «Թևավոր խոսքեր, ժողովրդական ասացվածքներ Ֆրիկի 
բանաստեղծություններում».  /Ներկայացվել է Գիտությունների Ակադեմիայի 
Հր.Աճառյանի անվան Լեզվի ինստիտուտի 2006թ. «Ջահուկյանական ընթերցումներ»
գիտական նստաշրջանին: «Գիտություն և Տեխնիկա» ամսագիր, 2004.12./ 
12. «Սամվել Անեցու «Հավաքմունք ի գրոց պատմագրաց» երկում նկատված 
շեղումներ գրաբարից».  /Ներկայացվել է Գիտությունների Ակադեմիայի Հր.Աճառյանի 
անվան Լեզվի ինստիտուտի 2007թ. «Ջահուկյանական ընթերցումներ» գիտական 
նստաշրջանին /«Շիրակի պատմամշակութային ժառանգությունը» Հանրապետական 
յոթերորդ գիտական նստաշրջանի նյութեր» 2007թ.Գյումրի./ :
13.  «Սամվել Անեցու կյանքն ու գրական գործունեությունը» /«Գիտություն և 
Տեխնիկա»  ամսագիր, 2007. 06,08./ /Պատմամշակութային ժառանգություն և 
արդիականություն» Միջազգային  գիտաժողով. Զեկուցումների դրույթներ. 2013թ. 
Գյումրի./
14. «Ասույթներ և յուրահատուկ ոճեր Ուխտանէս Եպիսկոպոսի» Պատմութիւն Հայոց,, 
աշխատության մեջ՚.  /Ներկայացվել է Գիտությունների Ակադեմիայի Հր.Աճառյանի 
անվան Լեզվի ինստիտուտի 2009թ. ,,Ջահուկյանական ընթերցումներ,, գիտական 
նստաշրջանին: /,,Շիրակի պատմամշակութային ժառանգությունը,, միջազգային ութերորդ 
գիտական նստաշրջանի նյութեր,,. 2010թ. Գյումրի./
15.  «Թևավոր մտքեր Աբրահամ Խոստովանողի «Վկայք Արևելից՚ երկում»
/Ներկայացվել է Գիտությունների  Ակադեմիայի Հր.Աճառյանի անվան Լեզվի 
ինստիտուտի  2013թ. «Ջահուկյանական ընթերցումներ»  հանրապետական գիտական 
նստաշրջանին:
16.  «Կամ  բայը որպես բայերի եղանակաժամանակաձևեր կազմող կու-, կը-, կմասնիկների նախահիմք.,, /ներկայացվել է Գիտությունների Ակադեմիայի Հր.Աճառյանի 
անվան Լեզվի  ինստիտուտի 2014թ.  «Ջահուկյանական ընթերցումներ»  և 2016թ. 
Գյումրիում կայացած ,,Շիրակի պատմամշակութային ժառանգությունը. հայագիտության 
արդի հիմնահարցեր,, միջազգային գիտաժողովներին: /«Շիրակի պատմամշակութային 
ժառանգությունը. հայագիտության արդի հիմնահարցեր. 9-րդ միջազգային գիտաժողովի 
Զեկուցումների դրույթներ». Երևան, 2016թ./
17.  Գրվել են նաև հայոց լեզվում բառ-նախադասությունների, Գրերի Գյուտի 
վերաբերյալ ծավալուն ուսումնասիրություններ,  ,,Ագաթանգեղոսի մտքերն այսօր,,  և 
,,Աբրահամ Խոստովանողի ,,Վկայք Արեւելից,, գործում եղած մի քանի բառերի 
իմաստային յուրահատուկ դրսևորումներ, որ պահպանվել են բարբառներում.,,
հոդվածները, որոնք գտնվում են ձեռագրի կարգավիճակում ինչպես նաև ,,Լեզուն որպես 
հասարակական երևույթ,, ռեֆերատը: /1966թ. Երևան./  
4
18.  2004 թվին Կանադայի Տորոնտո քաղաքի ,,Մեսրոպ Մաշտոց,, գրականմշակութային Միության հրավերով, Վարդանանց տոնի առիթով Միության փետրվարյան 
հավաքին հանդես է եկել հինգերորդ դարի պատմիչ Ղազար Փարպեցուն  նվիրված 
ատենախոսությամբ` նշելով  նրա կարևորագույն տեղն ու դերը մեր պատմության ու 
մատենագրության մեջ, միաժամանակ զուգահեռներ տանելով Վարդանանց ու 
Վահանանց միջև: /Երեկոյի տեսագրությունը պահպանվում է:/
19.  ,,Յոթը կաղնի,,.  /Նախապես վերնագրվածª  Նվիրում/  /Կանադա, Մոնտրեալ.
,,Հորիզոն,, ամսաթերթ, 1999թ./, հոդված, որը պատմում է Տորոնտոյում այդ անունը կրող 
տանը հանգրվանած տարեց մարդկանց և դրանց հանդեպ տեղի հայ համայնքի հոգածու 
վերաբերմունքի մասին:
20.  ,,Տունը Հայոց Հոգևոր,,.  /,,Շողակաթ,, ամսաթերթ 2003թ. Կանադա, Տորոնտո./
քերթվածք` նվիրված Հայոց ազգապահպան Եկեղեցուն:
21.  ,,Ներքնաշաղախ,,.  /,,Շողակաթ,, ամսաթերթ, 2004թ.  Կանադա, Տորոնտո./
Կանադահայ բանաստեղծ Գրիգոր Հոթոյանի պոեզիայի վերլուծությամբ:
22.  ,,Տաճար քերթության,, ձոնª նվիրված Մատենադարանին.  /,,Օրեր,, ամսագրի 
2012թ. բացառիկ համար` նվիրված հայ գրքի տպագրության 500 ամյակի., Չեխիա,
Պրահա./
23.  ,,Աչքեր հայկական,,. /2012թ. Կահիրե./ Այս գործը 2003թ. երաժշտավորել և երգի է 
վերածել Կանադահայ երգչուհի, երգահան Անահիտ Կուտսուզյանը:
24. ,,Ե±րբ անցանք…,, և ,,Ծիր են գծում և անցնում,,. ,,Մշակութային երկխոսություն,,
միջազգային մարդասիրական ֆոտոնախագծի կատալոգ. 2015թ.Գերմանիա, Մյոնխեն./
25. Մեծ քանակ են կազմում մամուլում տպագրված հոդվածները, որոնք վեր են հանել մեր 
առօրյա կյանքի անհանգստացնող և ժողովրդին հուզող, այդ թվում նաև երաժշտության,
կրթության և ուսուցման հետ կապված բազում հարցեր:
26. Մուտքը կայացավ /,,Երկիր,, օրաթերթ. նոյեմբեր, 1993թ./
27. Եվ դռները բացվեցին … /Արվեստ ամսագիր. 1994թ. Երևան./
28. ,,Ձմեռ,, ծրագիրը գործողության մեջ /,,Երկիր,, օրաթերթ. 20/11-1993թ. Երևան. ,,Օտար 
ամայի ճամփեքի վրա,, վերնագրով./
29. Ճահիճը շարժվեց. ,,ամեն ձև,, / 17/11-1993թ. Երևան./
30. «Առե՛ք, կերե՛ք, այս է մարնինն իմ» / «Երկիր» օրաթերթ. 4/12-1993թ. Երևան./
31. Պղտորիր ջուրը, որ ձուկ բռնես.  /14/12-1993թ. Երևան./
32. Պատասխան արժանահիշատակ Համո Սահյանին /11/1-1994թ. Երևան./
33. «Ընդ եղեգան փող ծուխ ելանէր» / «Երկիր, »օրաթերթ. 20/4-1994թ. ,,. Երևան.
«Գեղարվեստի միամսյակ» վերնագրով./
34.  Խոհեր փառատոնից հետո /«Երկիր» օրաթերթ. 28/5-1994թ. Երևան. /
35. Անծանոթ բարեգործներին /«Երկիր» օրաթերթ. 31/5-1994թ./ Երևան./
36. ,,Կա°նգ առեք, չե՞ք տեսնում… /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 12/8-1994թ./ Երևան.. 
37.  ,,Կոշտը նստել, քարի դարդն է լալիս,,  /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 2/9-1994թ 
Երևան./
38. Աչքդ լույս լինի. ,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 26/8-1994թ./ ,,Երկիր,, օրաթերթ. 17/9-1994թ. Երևան.
39.  Մարդասիրական օգնությու±ն, թե± ,,մարդասիրությամբ,,ª պատվազրկում  /,,Երկիր 
Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 2/12-1994թ. Երևան./
40.  ,, … Ո±վ կհանդգնի վայրի մոլուցքով… կամ Ճիչ ցուրտ խավարի միջից /,,Երկիր 
Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 2/12-1994թ. Երևան. /
41. ,,Ի յիշատակ մեծաց մերոց,, /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 16/12-1994թ./ Երևան./ 
42 . ,,Անհնար ելքն է ծնում նոր հրաշք,, /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 16/12-1994թ./
Երևան./ 
5
43. ,,Ո±վ հղացավ միտքն այս դիվական,, /Գ.ԷՄԻՆ/, կամ Կառավարությու±նն է թելադրում 
փողոցին, թե± փողոցըª կառավարությանը  /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 23/12-1994թ.
Երևան./
44.  Իրականություն դարձած երազանք  /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 31/3-1995թ. 
Երևան./
45. Խորհրդածություններ հայոց լեզվի գրավոր քննության շուրջ /20/1-1995թ. Երևան./
46. ,,Ա-ն ՈՒ Բ-ն  մտան…,,  կամ   Ջեռուցու±մ, թե± ջեռուցախաղ /,,Երկիր Նաիրի,, 
շաբաթաթերթ. 3/2-1995թ. Երևան./
47. ,,Հրաւիրեալք սակաւուք և ինքնակոչք բազումք,, կամ ,,Գանգատ բաղդէն,, /,,Երկիր 
Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 31/5-1995թ.  Երևան.  ,,Մարդն ապրում է հարկ վճարելու± համար,,
վերնագրով./
48. Սովորե±լ, թե± չսովորել /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 5/5-1995թ. Երևան./
49.  ,,Երգը սահման չունի,, այն մարդու° համար է,, ասում է երգչուհի Անահիտ 
Կուտսուզյանը. /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 28/4-1995թ. Երևան./
50. Անտեսված խավեր /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 19/5-1995թ. Երևան./
51. Հարյուր տարվա սպասու±մ /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 16/6-1995թ. Երևան./
52. Հին ,,աստվածնե±ր,, , թե± նորօրյա Պիղատոսներ /20/5-1995թ. Երևան./
53. Քննության քննություն /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 9/6-1995թ. Երևան./
54. Փառքի հավերժացում /,,Երկիր Նաիրի,, շաբաթաթերթ. 2/6-1995թ. Երևան./
55. Ի±նչ եք ուզում ժողովրդից /18/6-1995թ. Երևան./
56. ,,Հաճարենու սոսափ /,,Ավանգարդ,, 1995թ. Երևան./
57. Գեղեցկության երաժշտություն  /25/6-1995թ. Երևան./   
58. Հավատի վերադարձ /1/9-1995թ. Երևան./   
59. ,,Լույս,, տեռորը ահագնանում է /,,Ազգ,, օրաթերթ. 23/11-1995թ. Երևան./
60. Բավական չէ± ժողովրդին ձեզ թամբակիր համարեք /24/3-1998թ. Երևան./
61. ,,Ճի°շտ այդպե՛ս, կա° ապահովել 20%,, /3/4-1998թ. Երևան./
62. «Դե ե/կ, վարդապետ, ու…,, մի° հրճվիր  /13/2-1999թ. Տորոնտո,  Կանադա./ 
63. Հայ մնալու արվեստը /27/8-2001թ.   Երևան.     
64. Գո՞րգ  ոճրագործի ոտքերի տակ /6/5-2000թ. Երևան./     
65. Անհավասարություն բազմաթիվ հայտնի-անհայտներով /2004թ. Երևան./
66. Դեմքե¯ր ընտրական /1/5-2003թ. Երևան./     
67. «Ինագուրացիա՞» թե՞ «էքսգումացիա» /17.4.2003թ. Երևան./
68. «Էլիտար» խռովք /15/4-2003թ. Երևան./
69. Ձեր արշինով մի° չափեք /19/5-2003թ. Երևան./     
70. Լրագրողի մի հարցին ի պատասխան /31/8-2003թ. Երևան./     
71. Քիչ չեն նաև Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանին և պետական այլ 
գերատեսչություններին, Հեռուստատեսության և Ռադիոյի պետական Կոմիտեի տարբեր 
խմբագրություններին, այդ թվում և ,,Մեր լեզուն, մեր խոսքը,, հաղորդաշարին ուղղված 
վերլուծական նամակները` կապված լեզվի մաքրության, երաժշտության աղավաղումների, 
վայ ,,երգիչների,, և շատ այլ հարցերի հետ: /Հոդվածների  և  նամակների  հատորը
ինքնահրատ ձևով կազմել է տվել:/
72. Նմանաբնույթ մի նամակ էլ 2011թ. ուղղված է եղել Հայաստանի Հանրապետության 
Մշակույթի նախարարին, Ռուսաստանի Դաշնության Կ ՀՁ  –  հեռուստաընկերության 
կողմից ցուցադրվող ,,Նռան համը,, ֆիլմում մեր ազգագրական երգի մեղեդու անպատշաճ` 
զստապարային կիրարկության առիթով: Եվ որքան էլ զարմանալի թվա, ստացել է դրական 
պատասխան, որ նախարարությունը դիմել է Ռուսաստանի Դաշնության 
համապատասխան հաստատությանը, որը և վստահեցրել է,  թե  այլևս նման 
ոտնձգություններ չեն լինի: /Երանի չէ±ր, որ մեր հեռուստատեսությանն ուղղված բազում 
նամակներն էլ ինչ որ դրական հետևանքներ ունենային: Ավաղ…/ 
6
73. «Գրչի խաղ» /1 - 1 -1990թ. Երևան: Ամանորի գիշերը գրական ասուլիսի է հրավիրել 
միջնադարի և նոր շրջանի հայ քերթողներին, ինչպես նաև Նիզամուն, Անակրեոնին ու 
Պինդարոսին:/
74.Գրել  և իրակնացրել է  երգչուհի  Անահիտ Մնացականյան-Կուտսուզյանի երկու 
մենահամերգների սցենարներն ու բեմականացումները: /Երևան, 1993,1994թթ./
75. 2002 թվից ստեղծագործում է չափածո և մինչև 2010 թիվը հասցրել է  ինքնահրատ 
ձևով կազմել տալ քերթվածքների 1700 էջից ավելի ընդգրկում ունեցող «Բերքահավաք»
ընդհանուր խորագիրը կրող 4 հատորանոց ժողովածուն: Հաջորդ հատորը  «Պաշաղ»
վերնագրով, պատրաստվում է հրատարակության: 
76.  2017թ. մարտին լույս է ընծայել փոքրիկ թոռնիկին նվիրված իր
բանաստեղծությունների «Նարեիս» խորագիրը կրող պատկերազարդ գիրքը որպես նվեր
նրա առաջին տասնամյակին: 

Հայտարարություններ

Ատենախոսություններ

Դոնարա Վրույրի Բախչինյան «Մկրտիչ Սարգսյանի արձակի լեզուն և ոճը» թեկնածուական ատենախոսություն)  Ժ.02.01 «Հայոց լեզու»

27.11.2017, ժ.15-ին

Գիտական  ղեկավար...

Փառանձեմ Գառնիկի Մեյթիխանյան   «Աստվածաշնչի հատկանվանաբանություն»  

 (դոկտորական ատենախոսություն)  Ժ.02.01 «Հայոց լեզու»

25.09.2017, ժ.15-ին

Պաշտոնական..ընդդիմախոսներ...

 
Education - This is a contributing Drupal Theme
Design by WeebPal.